اسمش را گذاشتهاند فلسفهء عمل ( پراكسيسم ) يعنى اينكه انسان ساختهء عمل خودش است ؛ در صورتى كه از نظر ما هزار و چهارصد سال است كه اين مسأله در قرآن مطرح است . انسان ساختهء عمل خودش است ؛ هر جور عمل كند همانجور ساخته مىشود . انسان ، سازندهء عمل خودش است و هم ساخته شدهء عمل خودش .
نماز انسان را مىسازد . چرا قرآن مىگويد : يا ايُّهَا الَّذينَ امَنُوا اسْتَعينوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلوةِ « 1 » ؟ از صبر - كه در حديث آمده است مصداق اظهرش روزه است - و از نماز استمداد كنيد ، كمك و نيرو بگيريد . شايد اين مطلب احتياجى به توضيح زياد نداشته باشد . شما همان آداب ظاهر و آداب باطن نماز يعنى شرايط صحت و شرايط قبول نماز را در نظر بگيريد . شرايط صحت نماز : به انسان مىگويند اگر نماز مىخوانى روى زمين غصبى نبايد بخوانى و الّا نمازت باطل است . خانهاى كه در آن نماز مىخوانى اگر غصبى باشد نمازت باطل است . فرشت اگر غصبى باشد - ولو به اين مقدار كه حقى از حقوق الهى يا حقوق مردم بر آن تعلق گرفته باشد - نمازت باطل است . جامهاى كه با آن نماز مىخوانى اگر شبههناك باشد نمازت باطل است .
بايد با آب مباح وضو بگيرى . وضو كه مىگيرى آنجا كه آب وضويت ريخته مىشود بايد مباح باشد . در موقع جنابت بايد غسل بكنى . عين همينحرفها در باب غسل براى تو هست . حتى اگر مديون مردم باشى و وقت اداى دين رسيده باشد و آن دائن عجله و شتاب داشته باشد و به تو مهلت ندهد كه نماز بخوانى ، اگر وقت وسيع باشد ، اول بايد به روى دين او را بپردازى بعد بيايى به نمازت برسى . نماز در وقت معين [ بايد خوانده شود . ] نماز صبح وقت معين دارد . خوابت كم يا زياد بوده ، در فاصلهء بين طلوعين بايد اين دو ركعت نماز را بخوانى . نماز ظهر در وقت معين بايد خوانده شود ، نماز عصر در وقت معين ، نماز مغرب در وقت معين و نماز عشاء در وقت معين .
آن اوّلى خودش رعايت حقوق مردم است . انسان مىخواهد با خدا مناجات كند ، مىگويد اول برو دور و بر خودت را از نظر حقوق مردم صاف و پاك كن ، در واقع رابطهء خودت را با بندگان خدا درست كن بعد بيا پيش ما ، و الّا از نظر اينكه انسان بخواهد با خدا مناجات كند زمين غصبى و غير غصبى فرق نمىكند ، لباس
هامش
( 1 ) . بقره / 153 .