تجسم اعمال در قيامت
بعد مىفرمايد : وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيمَةِ كِتاباً يَلْقيهُ مَنْشوراً و بيرون مىآوريم - يعنى چيزى وجود دارد و مخفى است ، ظاهرش مىكنيم - براى او در روز قيامت كتابى يعنى نوشتهاى كه آن نوشته را باز شده مىبيند ، يعنى مثل يك كتابِ باز شده نه مثل يك كتاب بسته ، كتابى كه جلو چشمش باز است و دارد مىخواند . بعد هم به او مىگوييم : اقْرَأْ كِتابَكَ كتاب خود را بخوان .
اين آيات خيلى عجيب است ! ممكن است شما بگوييد بىسوادها چطور مىتوانند بخوانند ؟ جواب اين است : آن كتاب از نوع نوشتهء روى كاغذ نيست كه بگوييم بىسواد چطور مىتواند بخواند يا اگر مثلًا به زبان عربى باشد غير از عربىزبانها كسى ديگر نمىتواند بخواند . تمام مردم علىالسويّه آن كتاب را مىخوانند ، چرا ؟ براى اينكه خطوط آن كتاب عين اعمالشان است نه يك صورتهاى مكتوب ، نه نوشتهء روى كاغذ . چون عين اعمال خودشان است كه دارند قرائت مىكنند همه آن سواد را دارند .
در حديث است كه - ظاهراً - امام صادق عليه السلام فرمود هركسى وقتى كه اين كتاب را به او نشان مىدهند و اعمال خودش را مىبيند آنچنان برايش مجسم مىشود كه گويى همين ساعت عمل كرده . كارى را كه انسان همين ساعت عمل كرده جزئياتش يادش هست ، اگر دو ساعت بگذرد ، روز ديگر ، ماه ديگر ، سال ديگر جزئياتش را فراموش مىكند . آنجا انسان تمام اعمالش را از كوچك و بزرگ ، از اول تا آخر عمر به چشمش مىبيند ؛ مثل اين است كه همين الآن اين كار از او صادر شده است . به او مىگويند : اقْرَأْ كِتابَكَ كتاب خودت را الآن بخوان ، احتياج به كس ديگر نيست كه او بيايد براى تو بخواند ، هر كسى خودش قارئ كتاب خودش است . كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسيباً خودت كافى هستى كه امروز به حساب خود برسى . اين يك دفتر نيست كه ماشين حساب و كامپيوتر يا يك محاسب خيلى دقيق بخواهد و بگويند دفترها را ببينيم ، اعمال خوبمان چقدر است اعمال بدمان چقدر ، بياييم نسبتها را حساب كنيم ، يكى بگويد من كه حساب بلد نيستم چگونه اينها را حساب كنم ؛ بلكه هركسى خودش كافى است ، به سرعت مىتواند به حساب اعمال خودش در آنجا برسد .
آن آيات هم نشان مىدهد كه نشئهء قيامت نشئهاى است كه در آن بطونها تبديل