وقت هست معنى عرضه شدن اين نيست كه از نظر آن شخصى كه بر او عرضه مىشود نيازى به عرضه شدن باشد بلكه به معنى اين است كه خود اين - كه يك موجود پيچيده و موجودى بوده كه باطنش مخفى بوده است - آشكار مىشود .
ظهور باطنها در قيامت
از خصوصياتى كه در مورد قيامت هست - كه قرآن كريم مكرر تصريح مىكند - اين مسأله است كه حقايق و بواطن ظاهر مىشوند ، يعنى در دنيا چيزهايى ظاهر بود و چيزهايى مخفى ، آن مخفيها از نهانگاه بيرون مىآيند و همه ظاهر مىشوند . در يك آيه داريم : يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ « 1 » يعنى در روزى كه آن سريرهها [ آشكار مىشود . ]
سريره به معنى باطن است . مىگويند سريرهء هر كسى يعنى آن باطنِ باطنش ؛ و از آن جهت به باطن سريره مىگويند كه سرّى و نهان و پنهان است . يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ . نه تنها سرائر انسان آشكار مىشود بلكه آن جهان جهانى است كه حقايق عالم در آن جهان به طور كلى مشهود است ؛ انسان ، هم بواطن و سرائر خودش را مشاهده مىكند هم سرائر عالم را . لهذا بعد فرمود : يَوْمَئِذٍ تُعْرَضونَ لاتَخْفى مِنْكُمْ خافِيَةٌ از شما هم چيزى پنهان نمىماند . در آيهاى مىخوانيم : يَوْمَ تُبَدَّلُ الْارْضُ غَيْرَ الْارْضِ وَ السَّمواتُ وَ بَرَزوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهّارِ « 2 » ( عين مضمون اين آيه است ) روزى كه زمين تبديل مىشود به غير زمين ، يعنى همين زمين تبديل مىشود به غير زمين يعنى چيز ديگرى ، باطن اين زمين آشكار مىشود [ و همينطور آسمانها ] و همه ظاهر و هويدا و عرضه مىشوند براى ذات پروردگار يگانه .
بعد از آنكه فرمود همه چيز آشكار مىشود و از شما چيزى پنهان نمىماند ، مىفرمايد آن وقت مردم دو دسته هستند . بعضى كتاب آنها ، نامهء عمل آنها به دست راستشان داده مىشود و بعضى به دست چپشان ، بعضى از ناحيهء راستشان نامهء عملشان را اخذ مىكنند و بعضى از ناحيهء چپشان . ( نامهء عمل يك تعبير فارسى است كه ما به كار مىبريم . ) اينجا بايد توضيح مختصرى راجع به اين جهت عرض بكنيم .
در سورهء مباركهء إسراء ( سورهء بنىاسرائيل ) مىفرمايد : يَوْمَ نَدْعوا كُلَّ اناسٍ
هامش
( 1 ) . طارق / 9 .
( 2 ) . ابراهيم / 48 .