توبهء نصوح
پس مقصود از توبهء نصوح چيست ؟ نصوح از مادهء « نصح » است . نصح يعنى خيرخواهى خالصانه . ناصح را كه ناصح مىگويند به اعتبار اين است كه خيرخواه خالصانه و مخلصانه است . توبهء نصوح يعنى توبهء خالصانه و مخلصانه ، توبهاى كه تا آن عمق روح انسان توبه كند . پيغمبر فرمود مقصود از توبهء نصوح توبهء غيرقابل بازگشت است ، توبهاى كه دوباره انسان را به گناه برنگرداند . تشبيه خوبى فرمود :
توبهء غيرقابل بازگشت ، مثل شيرى كه از پستان يك حيوان بيرون مىآيد . آيا شيرى كه از پستان حيوان درآمد دوباره بازگشت به پستان مىكند ؟ از گناه آنچنان بيرون بياييد كه شير از پستان بيرون مىآيد ، يعنى ديگر برگشتن نباشد . اين را مىگويند توبهء نصوح .
اميرالمؤمنين توبهء نصوح را در نهجالبلاغه به اين صورت بيان كرده ، فرموده است شش پايه دارد : پشيمانى شديد از گذشته ، تصميم اكيد نسبت به آينده ، حقوق خدا و حقوق مردم در گذشته را ادا كردن ؛ هر چه حقى از خدا فوت شده ، نمازى ، روزهاى ، حجّى فوت شده است ، حقوق الهى را انجام دادن ؛ حقوق مردم را ادا كردن ، اگر ديونى از مردم هست ، هر نوع دينى ، غيبتى از كسى كردهاى ، اينها را به هر شكلى كه برايت ممكن است صاف كنى ، ديْنى كه بايد بدهى بدهى ، اگر نمىتوانى بدهى لااقل رضايت مردم را به دست بياورى ؛ غيبت اشخاص را كردهاى ، رضايتشان را به دست بياورى ؛ اگر مرده و رفتهاند ، به جاى آن براى آنها طلب مغفرت [ كنى . ] . . . « 1 »
هامش
( 1 ) . [ چند جملهاى از آخر اين جلسه روى نوار ضبط نشده است . ]