بيان كرده است . عذر مجوييد كه پذيرفته نمىشود ، چرا ؟ آيا قابل پذيرش است و خدا امساك مىكند ؟ نه . پس چرا پذيرفته نمىشود ؟ قابل پذيرش نيست . چرا قابل پذيرش نيست ؟ چون كيفرِ اينجا خود اعمال است ، چيز ديگرى نيست .
توبه
حال رابطهء آيات را ببينيد . بعد مىفرمايد : « يا ايُّهَا الَّذينَ امَنوا توبوا الَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصوحاً » اى اهل ايمان به سوى خداى متعال تائب شويد ، توبه كنيد ، آن هم توبهء نصوح .
قبل از اين آيه اين آيه را ذكر كرد كه در قيامت مردمى مىخواهند عذر بجويند ، اظهار ندامت و پشيمانى و بازگشت كنند ؛ به آنها مىگويند اينجا عذر نجوييد كه فايدهپذير نيست . يك دفعه حساب آخرت را رها مىكند مىآيد [ سراغ ] دنيا : پس اى اهل ايمان قبل از آنكه در آنجا عذرخواهى كنيد و عذرتان پذيرفته نشود ، در جايى كه عذر پذيرفته مىشود عذر بخواهيد ، يعنى توبه كنيد . آن اعتذار آخرت است اين اعتذار دنيا ؛ در خانهء كشت اعتذار بجوييد ، در خانهء عمل اعتذار بجوييد نه در خانهء جزا . در خانهء جزا اعتذار فايده ندارد . فوراً مسألهء توبه را مطرح مىكند : « يا ايُّهَا الَّذينَ امَنوا توبوا الَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصوحاً » توبه كنيد ، از راه كج و انحرافى خودتان به سوى حق بازگشت كنيد و به راه مستقيم خدا بازگرديد ولى توبهتان توبهء نصوح باشد .
در باب توبه چند مطلب است كه بايد عرض كنم . يكى اينكه مقصود از « توبهء نصوح » چيست ؟ در باب توبهء نصوح بعضى گفتهاند كه « نصوح » نام مردى بوده است و گناهش اين بوده كه لباس زن مىپوشيده ، خودش را به صورت زن درمىآورده است و در حمام زنها مىرفته و كيسهكش زنها بوده و بعد توبه كرده است . اين سخن نه با روايات معتبرى كه در ذيل اين آيه آمده جور درمىآيد نه با تعبير خود آيه ، چون اگر نصوح اسم انسان مىبود از نظر قواعد عربى بايد مىفرمود : « يا ايها الذين امنوا توبوا الىاللَّه توبةَ نصوح » توبه كنيد مانند توبهء نصوح ؛ [ نصوح را به توبه ] اضافه مىكرد ، مضاف و مضافاليه مىآورد ، در صورتى كه نصوح را به صورت صفت آورده ، يعنى توبهاى كه نصوح باشد ، نه توبهاى مانند توبهء انسانى كه اسمش نصوح بوده است .