مىگيرى . ] برخى اشخاص گاهى از اين غرورها دارند ، به او مىگويند با فلانكس ننشين ، مىگويد من مواظب خودم هستم . مىگوييم تو مواظب هستى يعنى آگاهانه نمىگيرى ، ولى نمىفهمى ، مىبينى ناآگاهانه طبيعتت گرفته ، و خودت نفهميدهاى .
حال وقتى كه انسان از مُعاشر خودش ناآگاهانه بگيرد ، اولاد از پدر و مادر ناآگاهانه نمىگيرد ؟ پس اين باورى نيست كه انسان خودش را حفظ نكند و بتواند خاندانش را حفظ كند . مرحوم شيخ غلامرضا يزدى رضواناللَّه عليه كه مرد بسيار بزرگى بود ( دو سال به قم آمد ، علماى قم خيلى اصرار كردند كه او را نگه دارند ، جريان مفصلى دارد ، پسرش هم همان جا فوت كرد ، براى درس تفسيرى كه داشت ) يك وقتى در يك منبر مطلبى آورد ، گفت كه يك دهاتى اسهال داشت ، يك كسى برايش فرنى آورد . گفت من نمىخورم . گفتند چرا ؟ گفت اين خودش را نمىتواند نگه دارد ، شكم مرا مىتواند نگه دارد ؟ حال ، آدمى كه خودش خودش را نمىتواند نگه دارد ، مىتواند مردم را نگه دارد ؟ پدرى كه خودش را نتواند نگه دارد ، بچههايش را مىتواند نگه دارد ؟ اين است كه قرآن مىگويد : « قوا انْفُسَكُمْ وَ اهْليكُمْ » اول خودت را نگه دار ، بعد برو سراغ زن و بچه . تو كه خودت را نمىتوانى نگه دارى چطور زن و بچهات را مىتوانى نگه دارى ؟ اول خود نگهدارى ، بعد غير نگهدارى .
مطلقِ كسانى كه مىخواهند نگهدارندهء اخلاقى جامعه باشند ، اگر خودشان را نتوانند نگه دارند [ جامعه را نمىتوانند نگه دارند . ] امكان ندارد كه انسان خودش را نتواند نگه دارد ، بعد بگويد من جامعه را مىخواهم نگه دارم .
كيفر آخرت عين اعمال ماست
يا ايُّهَا الَّذينَ كَفَروا لا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ انَّما تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلونَ . همانطور كه مفسرين گفتهاند اين آيهء دوم تأكيدى است بر آيهء قبلى ؛ منتها آيهء قبلى به صورت اشاره مطلب را گفته بود ، در كلمهء « وَقود » بيان كرده بود ، اين آيه به صورت صريحتر بيان مىكند .
اين « يا ايُّهَا الَّذينَ كَفَروا » خطاب امروز نيست ، در قيامت اين خطاب تكرار مىشود :
« لا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ » امروز عذرخواهى نكنيد ، امروز اعتذار نجوييد . اعتذارجويى نوعى اظهار پشيمانى و بازگشت و به يك معنا توبه است . امروز اعتذار نجوييد ، چرا ؟ عذر پذيرفته نمىشود ، چرا ؟ آيا از پذيرفتن عذر مضايقه مىشود يا پذيرفتنى نيست ؟