« وَ اللّائى يَئِسْنَ مِنَ الْمَحيضِ مِنْ نِسائِكُمْ إنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلاثَةُ أشْهُرٍ » زنانى كه از حيضشدن مأيوساند ولى شما شك داريد كه علت حيضنشدن سن است يا علت ديگرى دارد ، عدهء اينها سه ماه است ؛ و همچنين زنانى كه به علت بيمارى اصلًا حائض نمىشوند .
زنان حامله تكليفشان چيست ؟ وَ اولاتُ الْاحْمالِ أَجَلُهُنَّ أن يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ . كلمهء « اولى » به معنى دارنده و صاحب است . « اولوا الامر » يعنى دارندگان امر ، واليان امر .
« اولاتُ الْاحْمالِ » - كه مؤنث است - يعنى دارندگان حمل . ترجمهء فارسىاش همين كلمهء « باردار » است . حمل يعنى بار . در اصطلاح عربى و در اصطلاح فارسى هر دو ( شايد در بعضى زبانهاى ديگر هم اينجور باشد ) شايع اين است كه به بچهاى كه در رحم مادر است « بار » مىگويند ، و لهذا ما هم در زبان فارسى زن حامله را « باردار » مىگوييم ، و در عربى « حامل » مىگويند ؛ « حامله » نمىگويند چون اين امر اختصاص به زنها دارد . مثل حائض است كه ديگر حائضه نمىگويند ، چون مرد حائض نداريم كه بگوييم زن حائضه ، براى اينكه معلوم بشود كه زن است يا مرد .
« اولاتُ الْاحْمالِ » همان معناى حامل را دارد : صاحبان بار ، دارندگان بار ، يعنى زنهاى حامل . تكليف عدهء اينها چيست ؟ زن معمولًا در مدت حمل عادت نمىشود ؛ استثنائى است كه بعضى از زنها عادت بشوند . آيا اينها هم سه ماه عده نگه دارند ؟ نه ، صاحبان حمل عدهء طلاقشان وضع حمل است . اگر ما فرض كنيم كه يك روز هم به حملش مانده است ، اگر زن طلاق داده بشود ، با صِرف وضع حمل عدهاش منقضى مىشود ، و حتى اگر يك لحظه باقى مانده باشد . و اگر ابتداى حملش باشد و تا وقتى كه بخواهد وضع حمل كند نُه ماه مانده باشد عدهاش اين نُه ماه است .
عدههايى كه در اينجا ذكر مىكنيم عدهء طلاق است . ما يك عدهء وفات هم داريم كه اگر مرد بميرد زن بايد عده نگه دارد . عدهء وفات چهار ماه و ده روز است « ارْبَعَةَ اشْهُرٍ وَ عَشْراً » كه نصّ آيهء قرآن است . چون عدهء وفات چهار ماه و ده روز است ، گاهى اشتباه مىشود ، بعضى خيال مىكنند عدهء طلاق هم در جايى كه سه عادت نيست سه ماه و ده روز است ، مىگويند عدهء اين زن سه ماه و ده روز است ؛ خير ، ما سه ماه و ده روز نداريم ، چهار ماه و ده روز داريم در عدهء وفات . در عدهء طلاق ، سه ماه داريم در عدهء بعضى از زنها ، و سه عادت داريم در عدهء بعضى ديگر از زنها . عدهء وفات اختصاص ندارد ؛ همهء زنها ، حتى زنى كه يائسهء واقعى است يعنى سنش از سن
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 413
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤١٣