است و مضاعف است . اين است كه در قرآن كريم راجع به آيه بودن خود انسان يك عنايت خاصى هست ، يعنى حساب اين [ موجود ] را جدا مىكند ، مثل اينكه در سورهء « والذاريات » مىفرمايد : «
وَ فِي الْأَرْضِ آياتٌ لِلْمُوقِنِينَ
» در زمين آيههايى هست براى اهل يقين . انسان هم جزو موجوداتى است كه در زمين هستند ، ولى او را يك امر جداگانه ذكر مىكند : « وَ فى انْفُسِكُمْ افَلاتُبْصِرون » « 1 » و در خود شما ، نمىبينيد ؟ اين « در خود شما » حسابش جداگانه است ، با كلمهء « افَلا تُبْصِرون » هم ذكر شده : و در خود شما ، آيا نمىبينيد ؟ يا در آيهء سورهء فصّلت : « سَنُريهِمْ اياتِنا فِى الْافاقِ وَ فى انْفُسِهِمْ حَتّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ انَّهُ الْحَقُّ » « 2 » همه چيز را به نام « آفاق » نام برده است ولى براى انسان يك حساب جدا باز كرده ، با اينكه انسان هم به يك اعتبار جزو موجودات آفاقى است .
اين براى اين است كه آيه بودن انسان از هر موجود ديگرى بيشتر است . قرآن دربارهء انسان مىفرمايد : « وَ نَفَخْتُ فيهِ مِنْ روحى » « 3 » اين مظهرى از روح الهى است . چيزى در انسان هست كه در غير انسان وجود ندارد .
تمثيل مولوى
مولوى افسانهاى نقل مىكند كه مردى طالب گنج بود و هميشه دعا و تضرع و زارى و خدا خدا مىكرد كه خدايا اين همه گنجها را مردم زير خاك كردند بعد رفتند و اينها مانده زير خاكها و كسى استفاده نمىكند ، خدايا به من گنجى را بنمايان كه بروم آن را اكتشاف كنم و بعد يك عمر راحت زندگى كنم . مدتها خدا خدا مىكرد ، تا بالأخره در عالم رؤيا خوابنما شد كه مىروى در فلان جا ، بالاى فلان كوه ، فلان نقطه مىايستى و تيرى هم به كمان مىكنى ، هر جا كه اين تير افتاد گنج آنجاست . بيل و كلنگ و دستگاهش را برداشت و رفت به آن نقطه ، ديد همهء علامتها درست است .
شك نكرد كه گنج را پيدا كرده . تير را به كمان كرد ، گفت حالا به كدام طرف پرتاب كنيم ، يادش افتاد كه به او نگفتهاند به كدام طرف ، گفت حالا يك طرف پرتاب مىكنم ، به قوّت كشيد و به يك طرف پرتاب كرد . نگاه كرد تير كجا افتاد ، بعد با بيل و كلنگش رفت براى گنج ، كند و كند ، هر چه كند پيدا نكرد ، بالاخره آنقدر كند كه گفت ديگر اگر كسى هم گنجى زير خاك كند از اين بيشتر پايين نمىرود . حتماً من اشتباه كردهام ، بايد به يك طرف ديگر پرتاب كنم ، رفت به يك طرف ديگر پرتاب كرد ، باز
هامش
( 1 ) . ذاريات / 20 و 21 .
( 2 ) . فصّلت / 53 .
( 3 ) . ص / 72 .