بخواهد به او ظلم كند و حقش را العياذ باللَّه پايمال نمايد . بنده چه ارزش و شخصيتى در مقابل خدا دارد كه خدا به او ظلم كند ؟ ! اينكه كسى به ديگرى ظلم مىكند علامت اين است كه براى او شخصيت قائل است . انسان با كسى كينه مىورزد كه براى او شخصيت قائل باشد . انسان اگر براى كسى و چيزى شخصيت قائل نباشد هيچگاه احساساتش عليه او تحريك نمىشود و نسبت به وى كينه نمىورزد . آيا شما اگر پايتان به يك سنگ بخورد و مجروح بشود ممكن است كينهء آن سنگ در دلتان راه پيدا كند و درصدد انتقام از آن برآييد ؟ ابداً . يك حيوان اگر به شما لگد بزند ، آيا ممكن است شما كينهء او را به دل بگيريد و منتظر فرصت باشيد كه از او انتقام بگيريد ؟ ! نه . چون برايش شخصيتى قائل نيستيد . البته به همان اندازه كه او جان دارد اندكى شخصيت دارد و ممكن است يك شلاق به او بزنيد . اما اگر يك انسان همان لگدى را كه مثلًا اسب به شما زده بزند ، يك كينهاى از او در دل شما پيدا مىشود كه خدا مىداند . منتظريد هرطور هست انتقام خودتان را بگيريد ، چون او انسان است و برايش شخصيت قائل هستيد . خدا به بندگان خودش ظلم بكند ؟ ! اصلًا بنده كى هست در مقابل خدا ؟ ! نسبت بنده با خدا از نظر ناچيزى و ناقابل بودن براى انتقام گرفتن ( جزاى عمل غير از انتقام است ) و العياذ باللَّه براى ظلم و تجاوز ، از نسبت يك سنگ با انسان خيلى كوچكتر است . آيا خدا عبيد خود را ظلم كند ؟ !
نكتهء ديگر اين است كه مسألهاى در كتب ادبى مطرح است كه مىگويند چرا خدا مىگويد : انَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلّامٍ لِلْعَبيدِ . « ظَلّام » صيغهء مبالغه است ، و اين جمله يعنى خدا بسيار ظلمكننده نيست . پس آيا معنايش اين است كه كم ظلمكننده هست ؟ ! معمولًا جواب مىدهند كه در اينجا مقصود از ظلّام ، ظالم است ؛ لَيْسَ بِظَلّامٍ لِلْعَبيدِ يعنى ظالم نيست ؛ « فعّال » به معنى « فاعل » هم استعمال شده است . ولى وجه صحيحش همان است كه علّامه طباطبايى دامت بركاته در تفسير الميزان مىفرمايند كه براى خداوند ظالم بودن فرض نمىشود . اگر خدا ظالم باشد ظلّام است و اگر ظالم نباشد [ عادل است . به عبارت ديگر ] خدا يا عادل است يا ظلّام . يعنى خدا عادل است ، همانطورى كه هست . اگر بنا بشود خدا ظالم باشد ، ظلّام يعنى بسيار ظلمكن است . چون اگر العياذباللَّه قانون عالم بنايش بر ظلم باشد ، ديگر شامل يك فرد بالخصوص و يك كار بالخصوص نيست ، شامل همه چيز است . كار خدا شامل همه چيز است ؛ يا عدالت مطلق است همينطورى كه هست و يا فرضاً اين عدالت نباشد
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 289
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٨٩