قرآن نظير آيهء قبل كه فرمود : وَ ما يَخْدَعونَ الّا انْفُسَهُمْ ، اينجا مىفرمايد :
اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ . يعنى اينها مىپندارند كه حقيقت را مىشود مسخره كرد و با آن مىتوان نيرنگبازى كرد ؛ خير ، اينچنين نيست ؛ بلكه حقيقتْ آنها را مسخره مىكند ، يعنى نتيجهء كارشان در نهايت امر مسخره واقع شدن خود آنان است .
وَ يَمُدُّهُمْ فى طُغْيانِهِمْ يَعْمَهونَ . اينها مردم طاغى هستند و خدا آنها را در طغيانشان مىكشاند در حدى كه چنان دچار حيرت و سرگشتگى مىشوند كه اصلًا نمىفهمند چكار مىكنند .
قرآن تا اينجا چند خصلت براى منافقين ذكر كرد :
اولين خصلت اينكه : منافقين مردمان متظاهرى هستند ؛ كه تظاهر اصولًا از مشخصات منافق است به طورى كه منافق از مؤمن بيشتر اظهار ايمان مىكند .
خصلت دوم اينكه : آنان نيرنگبازند ، حقّهباز و فريبكارند ، كه باز اين خصلت از صفات ويژهء آنان است .
سوم اينكه : اينان مبتلا به يك بيمارى روانى و روحى هستند كه مىخواهند با اينگونه اعمال آن عقدههاى درونى را شفا بدهند و حال اينكه برعكس بر عقدههاى دلشان و بيمارى روحشان دائماً افزوده مىشود .
چهارم اينكه : امر چنان بر آنان مشتبه شده است كه حتى خودشان هم خيال مىكنند كه كارهايشان در راه اصلاح جامعه است ؛ يعنى بر تباهكارى و اخلالگرى خودشان لباس اصلاح پوشاندهاند و خودشان هم باور كردهاند .
پنجم آنكه : اينان خودْ مردم سفيه و احمقى هستند و ديگران را سفيه مىپندارند .
ششم اينكه : دوچهره هستند و يكى از مظاهر دوچهرگىشان اين است كه در اين مجلس به گونهاى سخن مىگويند و وقتى به مجلس ديگر مىروند درست ضد آن را بر زبان مىرانند .
اينها صفات ويژهء منافقين است كه قرآن مجيد در اين آيات آورده است .
در اينجا چند نكته است كه بايستى مورد بحث قرار دهيم :
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 143
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٤٣