است ؟
اين مسئله را - كه چرا اين همه قرآن روى منافقين تكيه كرده است - مفسرين طرح كردهاند و معمولًا چنين پاسخ دادهاند : با وجود اينكه منافق يكى از اقسام كافر است در عين حال چنانكه از قرآن در بعضى موارد استفاده مىشود منافق خطرش براى اسلام از كافر بيشتر است ، زيرا كافر - يعنى كسى كه قرآن اصطلاحاً او را كافر مىخواند - كسى است كه خدا و پيغمبر را قبول ندارد ولى صداقت دارد ، يعنى علناً اظهار مىكند و تكليف مردم با او روشن است . ولى آن كس كه بر روى عقيدهء قلبى خود روپوش نهاده و به زبان طورى سخن مىگويد و در دل طور ديگر است ، خطرش بسيار زياد است زيرا مردم مسلمان را گول مىزند ، و هيچ گاه مردم از كفار گول نمىخورند . و لذا مىفرمايد : انَّ الْمُنافِقينَ فِى الدَّرْكِ الْاسْفَلِ مِنَ النّارِ « 1 » .
اينكه در تاريخ مىبينيم پيامبر جنگيد و پيروز شد ولى على عليه السلام نتوانست مانند رسولاللَّه صلى الله عليه و آله پيش ببرد ، جهتش همين است كه پيامبر با كفار جنگيد و على با منافقين ؛ يعنى رسولاللَّه با مردمى جنگيد كه در مسلك و مرام خودشان صادق و صريح بودند و وقتى مىگفت بگوييد لا إله الّا اللَّه مىگفتند ما قبول نداريم . در مقابل رسولاللَّه ابوسفيان شعار مىداد : اعْلُ هُبَل ، اعْلُ هُبَل و پيغمبر در مقابل آنان مىگفت بگوييد : اللَّهُ اعْلى وَ اجَلُّ ، و بالاخره اللَّه با هبل رو در روى هم قرار مىگرفت ، لذا نتيجه معلوم بود : پيروزى اللَّه و شكست هبل .
ولى على عليه السلام با همان ابوسفيانها روبرو بود اما شعارشان شعار اسلام بود .
معاويه كه همواره دنبالهرو اهداف پدرش ابوسفيان بود اگر علناً شعارش اعْلُ هُبَل مىبود صد درصد از على شكست مىخورد ولى اينك لباس اسلام به تن كرده و به جاى اعْلُ هُبَل گفتن در حالى كه براى اسلام اشك تمساح مىريزد شعار مىدهد كه :
وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِى الْقَتْلِ انَّهُ كانَ مَنْصوراً « 2 » .
هامش
( 1 ) . نساء / 145 .
( 2 ) . اسراء / 33 .