معروف و نهى از منكر كنند . البته در اين صورت تدريجاً به هدف و مطلوب خود خواهند رسيد .
ان الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بانفسهم
« 1 » سنت الهى اين است كه مادامى كه مردمى وضع و حالت خود را در آنچه به خودشان مربوط است تغيير ندهند ، خداوند سرنوشت آنها را تغيير نمىدهد . در احاديث معتبره وارد شده است : .
لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْروفِ وَ لَتَنْهُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ اوْ لَيُسَلِّطَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ شِرارَكُمْ فَيَدْعو خِيارَكُمْ فَلا يُسْتَجابُ لَهُمْ . .
بايد امر به معروف و نهى از منكر كنيد و اگرنه بدان شما بر شما مسلط خواهند شد و آنگاه نيكان شما دعا مىكنند و دعاهاى آنها مستجاب نخواهد شد .
در حقيقت ، اين گونه دعاها نيز بر خلاف سنت تكوين و تشريع است .
همينطور است آدمى كه عمل نمىكند و تنها به دعا مىپردازد . او نيز كارى بر خلاف سنت تكوين و تشريع مىكند . اميرالمؤمنين عليه السلام مىفرمايد : الدّاعى بِلا عَمَلٍ كَالرّامى بِلا وَتَرٍ « 2 » يعنى آن كه عمل نمىكند و دعا مىكند مانند كسى است كه با كمانى كه زه ندارد مىخواهد تيراندازى كند ؛ يعنى عمل و دعا مكمّل يكديگرند ، دعاى بدون عمل اثر ندارد .
دعا نبايد جانشين فعاليت قرار گيرد
شرط ديگر اين است كه واقعاً مظهر حاجت باشد ؛ در موردى باشد كه انسان دسترسى به مطلوب ندارد ، عاجز است ، ناتوان است . اما اگر خداوند كليد حاجتى را به دست خود انسان داده و او كفران نعمت مىكند و از به كار بردن آن كليد مضايقه دارد و از خدا مىخواهد آن درى را كه كليدش در دست دعاكننده است به روى او باز كند و زحمت به كار بردن كليد را از دوش او بردارد ، البته چنين دعايى قابل استجابت نيست .
هامش
( 1 ) رعد / 11 .
( 2 ) بحارالانوار ، ج 93 / ص 312 .