دعا و حكمت بالغه
يا اينكه دعا با اعتقاد به اينكه خداوند حكيم است و كارها را بر وفق مصلحت مىكند منافى است . يا آنچه هست كه مىخواهيم با دعا تغيير دهيم موافق حكمت و مصلحت است يا مخالف آن . اگر موافق حكمت است نه ما بايد از خدا بخواهيم خلاف حكمت را و نه خدا چنين دعايى را مستجاب مىكند ، و اگر مخالف حكمت است چگونه مىتوان قبول كرد در نظام عالم كه بر طبق مشيّت حكيمانهء بارى تعالى جريان مىيابد امرى بر خلاف حكمت و مصلحت واقع شود ؟
دعا و مقام رضا
يا آنكه دعا با مقام رضا و تسليم و اينكه انسان به آنچه از جانب خدا مىرسد راضى و خشنود باشد منافى است .
اين بحثها و سؤالات ، بسيار سابقه دارد ؛ حتى بخشى از ادبيات ما را تشكيل مىدهد . فعلًا مجال اينكه دربارهء اينها بحث بشود نيست . همهء اين اشكالات از اينجا پيدا شده كه گمان كردهاند خود دعا بيرون از حوزهء قضا و قدر الهى است ، بيرون از حكمت الهى است ، در صورتى كه دعا و استجابت دعا نيز جزئى از قضا و قدر الهى است و احياناً جلو قضا و قدرهايى را مىگيرد ، و به همين دليل نه با رضاى به قضا منافى است و نه با حكمت الهى . فعلًا مجال بحث بيشترى نيست .
شبهاى قدر
بايد از پيشوايان دين پيروى كرد و از اين فرصت كه الآن موجود است ( يعنى شبهاى قدر و شبهاى دههء آخر ماه مبارك رمضان ) استفاده كرد و بهرهمند شد .
در آغاز سخن اين آيه را تلاوت كردم : .
و اذا سالك عبادى عنى فانى قريب اجيب دعوة الداع اذا دعان فليستجيبوا لى و ليؤمنوا بى لعلهم يرشدون
« 1 » .
هامش
( 1 ) بقره / 186 .