تأثير عدالت در رفتار عمومى
از همين جا مىتوان فهميد كه بود و نبود عدالت در رفتار مردم هم تأثير دارد ، زيرا وقتى كه در عقايد و اخلاق تأثير داشت قهراً در اعمال هم تأثير دارد .
قل كل يعمل على شاكلته
« 1 » هركسى مطابق آنچه كه فكر مىكند و عقيده دارد و مطابق حالاتى كه در روحش هست عمل مىكند . ريشهء اعمال آدمى در روح اوست .
گذشته از اينكه بىعدالتى و تفاوت و تبعيض و احساس غبن و محروميت اجتماعى اين آثار را دارد كه ذكر شد ، خود فقر و احتياج - سببش هرچه باشد ، خواه بى عدالتى يا چيز ديگر - يكى از موجبات گناه است ؛ اگر ضميمه بشود با احساس مغبونيت و محروميت ، ديگر بدتر ؛ اگر ضميمه بشود با حسرت كشيدنهاى تجملات عدهاى ، باز از آن هم بدتر ، آنوقت هميشه خواهد گفت :
سخن درست بگويم نمىتوانم ديد * كه مِى خورند حريفان و من نظاره كنم
همين « نمىتوانم ديد » سبب سرقتها مىشود ، سبب رشوه گيرىها مىشود ، سبب اختلاسها و خيانتها به اموال عمومى مىشود ، سبب گناهها مىشود ، سبب غلّ و غشّ و تقلب در كارها مىشود ؛ سبب مىشود كه افرادى براى اينكه خود را به دستهاى ديگر برسانند ، رشوه بخورند ، دزدى بكنند ، زير حساب مردم بزنند و همينطور . . .
على عليه السلام به فرزند عزيزش محمد ، معروف به ابن الحنفيّه ، دربارهء فقر مىفرمايد :
يا بُنَىَّ انّى اخافُ عَلَيْكَ الْفَقْرَ ، فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْهُ فَانَّهُ مَنْقَصَةٌ لِلدّينِ ، مَدْهَشَةٌ لِلْعَقْلِ ، داعِيَةٌ لِلْمَقْتِ « 2 » .
فرزند عزيزم ! من از ديو مهيب فقر بر تو مىترسم ، از او به خدا پناه ببر ، فقر موجب نقصان دين است . « فقر موجب نقصان دين است » يعنى چه ؟ يعنى فقر گناه است ؟ نه ، فقر گناه نيست ، اما فقر آدمى را كه ايمان قوى نداشته باشد زود وادار به گناه مىكند .
بسيارى از گناهان هست كه از فقر و احتياج ناشى مىگردد ، لذا رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم
هامش
( 1 ) اسراء / 84 .
( 2 ) نهج البلاغه ، حكمت 319