سخن پيامبر صلى الله عليه و آله
جملهاى است از پيغمبر اكرم ، فرمود : انّى بُعِثْتُ لِاتَمِّمَ مَكارِمَ الْاخْلاقِ « 1 » . مكرر گفتهام گاهى اين جمله را غلط ترجمه مىكنند ، مىگويند پيغمبر فرمود كه من مبعوث شدم كه اخلاق نيك را تكميل كنم . اين ترجمهء رسايى نيست ؛ پيغمبر بيشتر از اين گفت .
اگر پيغمبر گفته باشد من مبعوث شدم كه اخلاق نيك را تكميل كنم ، چيز تازهاى نيست . هر صاحب مكتبى هر نوع اخلاقى آورده باشد ، عقيدهاش اين است كه اخلاق نيك همين است كه من مىگويم . آن اخلاقى كه اساساً دستور تَدَنّى و پستى مىدهد هم معتقد است كه اخلاق نيك همين است . آن ديگرى مثل نيچه هم كه اساساً مىگويد بشر بايد تكيهاش به زور باشد ، گناهى بالاتر از ضعف نيست ، به ضعيف ترحم نكنيد و زير بالش را نگيريد ، مىگويد اخلاق نيك همين است كه من مىگويم . پيغمبر نه تنها فرمود اخلاق نيك ، بلكه نيكى را هم در مكتب خود تفسير كرد : من تنها نمىگويم نيك ( نيك را همه مىگويند ، اين كه چيز تازهاى نيست ) بُعِثْتُ لِاتَمِّمَ مَكارِمَ الْاخْلاقِ من مبعوث شدم كه اخلاقى را تكميل كنم كه در آن روح مكرمت هست ؛ يعنى اخلاق بزرگوارى ، اخلاق آقايى اما نه آقايى به معناى آن سيادتى كه بر ديگرى مسلط بشوم ، بلكه آقايىاى كه روح من آقا باشد و از پستى ، دنائت ، دروغ ، غيبت ، از تمام صفات رذيله احتراز داشته باشد ، خودش را برتر و بالاتر از اينها بداند ؛ و در اين زمينه به قدرى ما در آثار اسلامى داريم كه الى ماشاء اللَّه .
سخنان على عليه السلام
على عليه السلام به فرزندش امام مجتبى عليه السلام مىفرمايد : اكْرِمْ نَفْسَكَ عَنْ كُلِّ دَنِيَّةٍ وَ انْ ساقَتْكَ الَى الرَّغائِبِ ، فَانَّكَ لَنْ تَعْتاضَ بِما تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِكَ عِوَضاً « 2 » پسر جانم ! روح خودت را گرامى بدار ، بزرگوار بدار ، برتر بدار از هر كار پستى . در مقابل هر پستى فكر كن كه روح من بالاتر از اين است كه به اين پستى آلوده بشود . درست مثل آدمى كه يك تابلوى نقاشى خيلى عالى دارد كه وقتى لكهء سياهى در آن پيدا مىشود ، گردى ، غبارى روى آن مىبيند ، خودبه خود فوراً دستمال را برمىدارد و آن
هامش
( 1 ) المحجّة البيضاء ، ج 5 / ص 89 .
( 2 ) نهج البلاغه فيض الاسلام ، نامهء 31 .