كسانى كه هيچ وقت فراموش نمىكنند كه خدايى دارند .
مثالى برايتان عرض كنم : آيا هيچ براى شما اتفاق افتاده است كه دستتان را در آتش ببريد يا برويد در آتش ؟ حالا اگر تشخيص ندهيد ، مسئلهء ديگرى است . در تمام عمر يك بار هم اتفاق نمىافتد كه ما و شما اراده كنيم كه خودمان را در آتش بيندازيم مگر وقتى كه بخواهيم خودكشى كنيم . چرا ؟ براى اينكه علم ما به سوزندگى آتش ، علم ما به اينكه اگر در آتش بيفتيم قطعاً خواهيم مرد ، يك علم قطعى يقينى است و تا آتش را مىبينيم ، آن علم در ذهن ما حاضر مىشود و لحظهاى غفلت نمىكنيم . لهذا ما از اينكه خودمان را در آتش بيندازيم معصوميم ؛ يعنى آن علم و يقين و ايمانى كه ما به سوزندگى آتش داريم ، هميشه جلوى ما را از اينكه خودمان را در آتش بيندازيم مىگيرد . اولياى حق به همان اندازه كه ما به سوزندگى آتش ايمان داريم ، به سوزندگى گناه ايمان دارند و لهذا آنها معصومند .
حالا كه اين مطلب معلوم شد كه معنى معصوم چيست ، مقصود از اين جمله كه عبادت جزء برنامهء تربيتى اسلام است روشن مىشود . عبادت براى اين است كه انسان زود به زود به ياد خدا بيفتد و هرچه كه انسان بيشتر به ياد خدا باشد ، بيشتر پايبند به اخلاق و عدالت و حقوق مىشود ، و اين يك حساب بسيار بسيار روشنى است .
حال كاملًا به اين موضوع توجه بفرماييد كه در اسلام چگونه دنيا و آخرت به هم آميخته است . اسلام غير از مسيحيت است . در مسيحيت حساب دنيا از حساب آخرت جداست . مسيحيت مىگويد هر يك از دنيا و آخرت به دنياى جداگانهاى تعلق دارد ؛ يا اين يا آن ، اما در اسلام اينطور نيست . اسلام آخرت را در متن دنيا و دنيا را در متن آخرت قرار داده است .
توأم بودن نماز با امور ديگر :
1 و 2 . نظافت . . حقوق اجتماعى
مثلًا نماز ، جنبهء اخروى خالصش همين است كه انسان به ياد خدا باشد ، خوف خدا داشته باشد . براى حضور قلب و توجه به خدا كه اينهمه آداب ضرورت ندارد ؛ برو وضو بگير ، شستشو كن ، خودت را پاكيزه كن . مگر براى نزد خدا رفتن ، شستشو