مسيحيها آمدند آنجا را احتلال كردند و از آن به بعد هم ديگر اين اسپانيا روى سعادت نديد ، كه الآن هم ديكتاتورى ترين مركزهاى دنيا همين اسپانياى جناب فرانكو است .
اين مرد مسافرتهاى زيادى به دنياى اسلام كرد ؛ اولًا سالهاى زياد مجاور مكه بوده و مجاورت مكه و بيت اللَّه الحرام و مجاورت قبر مقدس پيغمبر اكرم ، جزء چيزهايى بوده كه عرفا براى خودشان لازم مىدانستهاند كه يك مدتى در اين مكانها باشند و مجاور باشند و براى مجاورت اين مكان يك آثار خاصى قائل بودند ؛ نه تنها عرفا ، غيرعرفا هم همين جور ؛ شما مىبينيد زمخشرى اهل ماوراء النهر است ، اهل شمال ايران قديم ، يعنى اهل سرزمين شوروى فعلى ، سرزمين بسيار سردسير ؛ از آنجا حركت مىكند مىآيد سالهاى زياد مجاور سرزمين داغ مكه مىشود ، كه من تعجب مىكنم يك آدمى كه عادتش بوده كه در سرزمينهاى سرد زندگى كند ، اين چه ايمانى بوده و اين چه شورى بوده كه ساليان دراز اين مرد را مجاور بيت اللَّه الحرام مىكند كه ملقب مىشود به « جاراللَّه » و در تفسير كشّاف در يكى از آيات سورهء عنكبوت مىگويد شما اثر مكانها را غافل نباشيد و هركسى كه سالها مجاور خانهء كعبه باشد مىفهمد كه يك آثار معنوى در اين مجاورت هست كه در غير آن جا نيست . يا همين مجدالدين فيروزآبادى شيرازى صاحب قاموس ، سالها مجاور مكه بوده .
غرضم اين است كه اختصاص به عرفا ندارد و غيرعرفا هم از ادبا ، فقها ، شيعه ، سنى [ چنين بودهاند . ] شما مىبينيد امين استرآبادى سالها مىرود در مكه و مدينه مجاور مىشود و فوائدالمدنيّه مىنويسد ، بحرالعلوم سالها مجاور در مكه بوده است .
محيى الدين هم سالها در مكه مجاور بوده و فتوحات خودش را - كه از يك نظر بزرگترين كتاب عرفانى است - در مكه نوشته است و به همين مناسبت فتوحات او فتوحات مكيه ناميده مىشود . با سهروردى معروف ( يعنى شيخ شهاب الدين سهروردى مقتول ، صاحب حكمة الاشراق ، كه اينها معاصر هستند ) در مكه ملاقات كرده است و مىگويند كه اينها ساعتها با يكديگر در خانه كعبه ملاقات داشتند و به احتمال بسيار قوى - كه اين جهت بيشتر مورد غفلت است - جناب سهروردى حكمت ذوقى و اشراقى را بيشتر تحت تأثير محيى الدين عربى بوده است تا ديگران . غرض اينكه محيى الدين حتى در حكمت اشراقى اسلامى هم اثر فراوان
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 329
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٢٩