كه به معدن يا آب گرايشى هم دارد . ممكن است انسان چيزى را بشناسد كه از آن بسيار تنفر دارد . احياناً در سياستها دشمن ، دشمن خود را از خودش بهتر مىشناسد .
مثلًا ممكن است افرادى كه در اسرائيل عرب شناس و مسلمان شناس و حتى به يك معنا اسلام شناس باشند ، از تعداد اين گونه افراد در بين خود مسلمانان بيشتر باشند .
مسلّم است كه در اسرائيل مصرشناس ، سوريه شناس يا الجزايرشناس خيلى بيشتر از ايران وجود دارد . اصلًا در ايران شايد مصرشناس واقعى يك نفر هم نداشته باشيم ، ولى آنها صدها نفر دارند . در مصر هم اسرائيل شناس خيلى زياد دارند . ولى آيا معنى اينكه اسرائيل مصر را مىشناسد اين است كه نسبت به آن گرايش دارد ؟ يا معنى اينكه مصر اسرائيل را مىشناسد اين است كه نسبت به آن گرايش دارد ؟ اتفاقاً برعكس است ، چون اينها از يكديگر تنفر دارند .
علماى مسلمين مىگويند : دليل آنكه ايمانِ اسلام فقط شناخت نيست - آنچنان كه فلاسفه ادعا مىكنند - اين است كه قرآن بهترين نمونههاى كافر را از بهترين شناسندهها آورده است ؛ عاليترين شناسندهها را معرفى كرده كه خدا را در حد اعلى مىشناسد ، پيغمبرها را در حد اعلى مىشناسد ، حجتهاى خدا را در حد اعلى مىشناسد و معاد را هم در حد اعلى مىشناسد ، اما كافر است و مسلمان نيست . او كيست ؟ شيطان ! آيا شيطان ، خدا را درك مىكند و خداشناس است يا ضد خدا و ماترياليست است و خدا را قبول ندارد ؟ شيطان خيلى بيشتر از ما و شما خدا را مىشناسد ، چندين هزارسال هم خدا را عبادت كرده است . قرآن به ما مىگويد : به ملائكه ايمان بياوريد . آيا شيطان ملائكه را مىشناسد يا نه ؟ سالها بلكه هزارها سال با ملائكه هم صف بوده و در يك كلاس كار مىكردهاند . از من و شما ، جبرئيل را بهتر مىشناسد . پيغمبران را چطور ؟ آيا پيغمبران را مىشناسد و مىداند كه اينها پيغمبرند يا نه ؟ همه را از ما بهتر مىشناسد . معاد را چطور ؟ خودش هميشه با خدا راجع به قيامت صحبت مىكند ، معاد را هم كاملًا مىشناسد . ولى در عين حال چرا قرآن شيطان را كافر مىخواند ؟ مىفرمايد :
وَ كانَ مِنَ الْكافِرِينَ
« 1 » . اگر ايمان - آنچنان كه فلاسفه گفتهاند - فقط شناخت مىبود ، شيطان بايد اولين مؤمن باشد . ولى شيطان ، مؤمن نيست چون او شناسندهء جاحد است ؛ يعنى مىشناسد ولى در عين حال عناد
هامش
( 1 ) ص / 74