عامل بودن آن را فى الجمله مىپذيرد . ما براى اينكه به دست آوريم فلان شىء عامل هست يا نيست بايد ساير شرايط را متساوى در نظر بگيريم و آنگاه ببينيم بود و نبود اين عامل در شرايط متساوى مؤثر هست يا نيست ؟ يعنى مثلًا بايد در شرايطى كه دو كالا از لحاظ جنس و از لحاظ ميزان عرضه و تقاضا و از لحاظ ميزان كارى كه لازم است در توليد آن مصرف شود متساوى هستند و فقط از لحاظ مفيد بودن و نبودن مختلف هستند ، ببينيم آيا اين عامل مؤثر هست يا نيست ؟ اما بيان بالا فقط « تنها عامل بودنِ » اين عامل را نفى مىكند ، يعنى آن بيان منطقاً براى اثبات دخالت عاملهاى ديگر مفيد است نه براى نفى دخالت اين عامل . عليهذا بيان بالا خالى از يك نوع مغالطه منطقى نيست .
پس بيان صحيح منطقى آنطور است كه ما گفتيم و البته مطابق اين بيان يعنى در شرايط متساوى از لحاظ جنس و كار و عرضه و تقاضا « مفيد بودن » عامل مؤثر هست . « جنس » نيز در شرايط متساوى عامل مؤثر هستگو اينكه شايد بشود گفت خود جنس موجب افزايش تقاضا مىشود و تعادل را بهم مىزند ، ولى در بحث عرضه و تقاضا در اين باره بحث خواهيم كرد .
صفحه 20 : .
پس حالا به نظر مىرسد عاملى كه سطح بها را بدون دخالت تغييرات حاصله به واسطه عرضه و تقاضا ( بين الحدّين نوسانات ) تعيين مىكند پيدا كردهايم . . . ولى اين جواب چنان كه بايد ما را راضى نمىكند . . . اگر ما بهاى بعضى اجناس را به وسيله بهاى بعضى ديگر تعريف كنيم هنوز در مطالعه خود قدمى پيش نرفتهايم و مانند آن است كه بخواهيم موضوع نامعلومى را به وسيله موضوع نامعلوم ديگرى بشناسيم . پس به مطالعه خود ادامه مىدهيم . اول ملاحظه مىكنيم كه در بهاى يك دست لباس قيمت اجناسى كه در ساخت آن به كار رفته است به نسبت 10001300 و يا 1013 مىباشد و قسمت ديگر يعنى 3001300 مزد چند روز كار خياط است . حال بايد ببينيم بهاى پارچه و ساير اجناس ديگرى كه به كار برده شده چگونه تعيين شده است ؟ اول چرا بهاى پارچه 800 ريال است ؟ زيرا براى بافت آن بايد مقدارى كار صرف كرد . فرض كنيم كه قيمت مواد اوليه ، يعنى پشم ، پانصد ريال است .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 444
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٤٤