ج . علت اينكه هريك از كالاها قيمت مخصوص به خود دارد چيست ؟ چه چيز سبب شده كه مثلًا هريك از جواهر قيمت مخصوصى داشته باشد ؟ چرا معمولًا قيمت گندم از جو بيشتر است ؟ چرا قند از گندم ، و گلابى از سيب گرانتر است « 1 » ؟ .
در كتاب اصول علم اقتصاد نوشين صفحه 14 مىنويسد : .
اينك كه به اهميت فوق العاده بها در اقتصاد مبادلهاى پى برديم ، بايد در مطالعه آن قبل از هر چيز بپرسيم : بها به چه چيز مربوط است و كدام عامل اين تنظيم كننده اقتصاد مبادلهاى را تعيين مىكند ؟ .
آنگاه به دو كلاه كه قيمت يكى 250 ريال و ديگرى 150 ريال تعيين شده مثل مىزند و مىگويد : .
اگر من از او ( فروشنده ) سبب اين اختلاف را بپرسم ، به من جواب مىدهد كه جنس يا فرم اوّلى بهتر است . خلاصه ، اختلاف بهاى كلاهها را اول به واسطه اختلاف جنس و يا مورد استعمال آنها بيان مىكند . آيا اين توضيح صحيح است ؟ ممكن است در اولين نظر صحيح به نظر آيد . در حقيقت كلاه خوش جنس را من مىتوانم دوسال استعمال نمايم و كلاه ديگر را يك سال . آيا به همين جهت نيست كه بهاى اوّلى بيشتر است ؟ در اين مسئله بايد بيشتر دقت كنيم . اول براى روشن شدن مطلب به عوض دو كلاه يك كلاه و يك بشقاب را در نظر مىگيريم . يك بشقاب معمولى البته ارزانتر از يك كلاه است . فرض كنيم بهاى يك بشقاب چهار مرتبه كمتر از بهاى يك كلاه باشد ، آيا از اينجا مىتوانيم چنين نتيجهاى بگيريم كه چون دوام بشقاب چهار برابر كمتر از دوام كلاه است بدين جهت قيمت آن چهار برابر كمتر است ؟ البته نه ، زيرا يك بشقاب ، مخصوصاً اگر فلزى باشد ، سالهاى زياد دوام مىكند در صورتى كه عمر يك كلاه بيش از دو سه زمستان
هامش
( 1 ) تعيين كننده ارزش هرچه باشد ، رابطهاش با حقوق و عدالت بايد مشخص شود . مخصوصاً اگر نظر علماى كلاسيك را بپذيريم و كار را يگانه عامل بشناسيم ، نظر ما درباره سرمايه دارى نظر خاص خواهد بود .