ضمان جريره
ضمان جريره خيلى نزديك به بيمه است . اصولًا مىتوان گفت كه ضمان جريره خود نوعى از بيمه است ، يك نوع بيمه و قرارداد كه اسلام هم آن را امضاء كرده و آن اينكه دو نفر با يكديگر عقدى برقرار مىكنند كه اگر احياناً من از روى اشتباه خسارتى بركسى وارد كردم ، ديهء آن را تو بپردازى ، حالا يا تمامش را يا نصفش را ، و اگر تو جنايتى را نه از روى عمد بلكه از روى خطا انجام دادى و بايد ديه بپردازى ، آن خسارت تو را يا نصف آن را من بپردازم . اين ديگر خيلى نزديك به بيمه مىشود .
اصلًا صد درصد بيمه است ، به جهت اينكه اين ديگر يك امر قراردادى است . دو نفر با يكديگر قرارداد مىبندند در صورتى كه يكى از آنها خسارتى بر شخص ثالث وارد كرد ، آن خسارت را ديگرى بپردازد يا ديگرى در اين خسارت شريك بشود ، هرجور كه قرارداد كنند .
مىگويند اگر معتق هم ندارد ، ديه را ضامن جريره مىدهد . حالا اگر كسى بود كه نه آنچنان ورثهاى داشت ، نه معتق داشت و نه ضامن جريره ، آيا از ناحيهء فرد ديگرى تأمين و بيمه مىشود ؟ اينجاست كه مىگويند ديه را امام بايد بپردازد ، مثل اينكه مىگوييم دولت بايد بپردازد . حالا سرّ اين قضيه چيست ؟ .
ممكن است بگوييم اين قرارى كه اسلام بر افراد تحميل كرده ، در واقع در مقابل ارثى است كه اينها مىبرند . مگر نه اين است كه اگر انسان بميرد ، وارثش همين افراد هستند ؟ يعنى آن طبقهاى كه برادر ، عمو و . . . هستند ، البته با اين استثناء كه زن در پرداخت ديه شريك نيست ؛ يعنى اگر انسان خواهر داشته باشد ، او ملزم نيست .
برادر اگر داشته باشد ، بايد ديه بپردازد ولى خواهر اگر داشته باشد ، خير . يا عمو اگر داشته باشد ، در پرداختن ديه شريك است ولى عمه اگر داشته باشد ، نه . دايى كه از ناحيهء مادر منسوب است ، خير . از آنجا كه اينها وارث هستند ، به همان دليل كه اگر روزى بميرد وارثش هستند ، اگر روزى هم جنايتى بر كسى وارد كرد ديهاش را بايد بپردازند . باز در باب ارث مگر اينطور نيست كه اگر شخصى مرد و ورثهاى نداشت مىگويند اگر معتق دارد وارثش معتق است ؟ اينجا هم مىگوييم اگر وارث نداشته باشد ، معتق بايد ديه را بپردازد . در آنجا اگر ميت ، معتق هم نداشته باشد مىگويند وارث ، ضامن جريره است . [ در اينجا هم اگر جانى ، معتق نيز نداشته باشد ديه را بايد ضامن جريره بپردازد . در آنجا ] اگر ميت ، ضامن جريره هم نداشته باشد