مسئول است يا مسئول نيست ؟ در اينجا فقها مسئله تسبيب و مباشرت را طرح مىكنند ، مىگويند در باب ضمان يك وقت انسان ضامن چيزى است كه بالمباشره مرتكب شده و يك وقت ضامن چيزى است كه بالتسبيب مرتكب شده يعنى در قضيه سببيت دارد . آنوقت راجع به سببيت بحثهايى دارند كه من بايد با حضور ذهن بيشترى بحث بكنم ، ببينيم كه بيمهء مسؤوليت تا چه حدود با موازينى كه فقها گفتهاند تطبيق داده مىشود .
مسئله اجبارى بودن بيمهء شخص ثالث كه كسى دلش نمىخواهد بيمه كند ولى دولت مجبور مىكند ، مسئله عليحده است و به ماهيت بيمه مربوط نيست . در ازدواج اجبارى هم اين مسئله هست ، مسئله اجبار است .
سؤال : بسيارى از مؤسسات فنى ، تأسيسات يك ساختمان را براى مدت يك سال گارانتى مىكنند . مىگويند ما در سال فلان مبلغ مىگيريم ، هر عيبى در تأسيسات شما پيدا شد آن را رفع مىكنيم . ممكن است در تمام سال هيچ عيبى بروز نكند و ممكن است بيش از آنچه آن مؤسسه دريافت كرده ، برايش خرج ايجاد شود . يا بعضى از مؤسسات مشاور حقوقى با شركتها قرارداد مىبندند كه ما در سال وكالت تمام دعواهاى شما را مىپذيريم و در مقابل فلان مبلغ مىگيريم . هيچ معاملهاى هم صورت نمىگيرد . آيا اينها همان بيمه است ؟ .
جواب : اولى عين بيمه است اما آنچه كه راجع به وكيل دادگسترى گفتيد ، در باب اجير گرفتن است . انسان وقتى كه كسى را اجير مىكند معنايش اين نيست كه تمام وقت از او استفاده كند ، بلكه ممكن است كسى را اجير كند براى اينكه اگر كارى برايش پيش آمد آن كار را انجام دهد . مثلًا اگر شما كلفتى در خانه داشته باشيد ماهانه پولى به او مىدهيد براى اينكه هر وقت كار داشتيد به او مراجعه كنيد . ممكن است يك ماه هم با او كار نداشته باشيد . اين داخل در باب اجاره مىشود .
- در اين صورت وقت او را مىگيريم .
نه ، ممكن است شما او را به اين صورت استخدام كنيد كه ما هر وقت كار داشتيم مىآييم سراغت .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 360
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٦٠