چندين برابر و به زيان مصرف كننده . كسى كه به صورت يك بستانكار احتياج به وام بانكى دارد ، اين وام را براى چه مىخواهد ؟ براى اينكه اين معاملات بيهوده را كه زيانش متوجه مصرف كننده است زياد كند . فعاليت اقتصادى در بازار زياد است ولى اكثرش به نفع خود سرمايه دارهاست كه با يكديگر معامله مىكنند . نتيجهاش اين است كه يك فرشى كه مثلًا در كاشان تهيه مىشود و براى توليدكنندهء اصلى - كه آن كارگر و صاحب مواد اوليهء آن است - شايد مترى 50 تومان هم درآمد نداشته باشد ، در اثر اينكه آن سرمايه دارى كه كارخانهء قالى بافى را توليد كرده مقدارى بر قيمت آن مىافزايد و مقدار بيشترى در اثر گردش در بازار بر قيمت آن افزوده مىشود ، به قيمت مثلًا مترى هزارتومان به دست مصرف كننده مىرسد . بايد حساب كرد كه وام بستانكاران كه فقط مورد احتياج بازرگانان است نه مورد احتياج كسانى كه طرح كشاورزى يا صنعتى دارند ، آيا يك امر ضرورى هست كه بعد ما دنبال راه حلش برويم يا نه ؟ به نظر من اين وام يك امر چندان ضرورى نيست . كسى كه جنسش را نسيه فروخته ، سودش را بعد مىبرد . چه لزومى دارد كه حتماً يك معاملهء بيهوده هم ايجاد كند ؟ ! .
عرايض من در اينجا پايان پذيرفت .
پرسش و پاسخ
سؤال : كارهايى نظير طبابت چه صورتى دارند ؟ آيا بيع هستند يا چيز ديگر ؟ و در طبابت ، پولى كه بيمار مىدهد در ازاى چيست ؟ .
جواب : اين گونه كارها اجاره است ، اجير شدن است . در باب اجاره ، اين نكته را متعرض هستند . اجير شدن دو نوع است . يك وقت كسى اجير مىشود به اين صورت كه در يك مدت معين كار خودش را بهطور مطلق در اختيار شخصى قرار مىدهد . در اين مدت ، اختيار با آن شخص است كه از او كار بخواهد . ممكن است كارش محدود باشد و ممكن است چند كار باشد ؛ بگويد تو در اين يك شبانه روز اجير من هستى ؛ در اين مدت ، از اين نوع كارها - ممكن است مشخص هم نباشد - هركدام را از تو خواستم انجام بده . او فقط بايد آماده براى اين كار باشد و اگر يك شبانه روز بگذرد و از او كار نگيرد او مزدش را بايد بگيرد ، چون مىگويد من خودم را و وقت خودم را در اختيار تو قرار دادم در مقابل اين مقدار پول ؛ تو استفاده