عروسى است و در آنجا دايره و دمبك مىزنند . از پشت بام مدرسه از روى بامهاى خانهها از اين پشت بام به آن پشت بام رفتيم تا به آن خانه رسيديم . داخل آن خانه شديم و مردم را زديم و دايره و دمبك آنها را شكستيم . يكى از آنها جلو آمد و گفت :
من خودم رفتم جلو سيلى محكمى به گوش عروس زدم . مرحوم آقا نجفى گفت :
حقيقتاً نهى از منكر هم همين است كه شما كرديد . چندين منكر به نام نهى از منكر مرتكب شديد : اولًا مجلس عروسى بوده . ثانياً شما حق تجسس نداشتهايد . ثالثاً شما چه حق داشتهايد از پشت بامهاى مردم برويد . رابعاً كى به شما اجازه داده كه برويد و زدوخورد كنيد ؟ .
نظاير اين داستان در گذشته زياد بوده است ؛ خوشبختانه حالا نيست ، ولى حالا هم بايد بدانيم بسيارى از نهى از منكرها روى قانون امر به معروف و نهى از منكر نيست ، بلكه خود آنها منكراتى است كه بايد جلوى آنها گرفته شود .
اصل « پند يا بند »
قسمت ديگرى كه خواستم در حاشيه گفته باشم اين است كه در ميان ما ، در اجراى امر به معروف و نهى از منكر ، آن چيزى كه بيشتر مورد توجه بوده دو وسيله بوده . الان هم مىبينيم مردم در اجراى اين اصل توجهشان فقط به همين دو چيز است . آن دو چيز يكى گفتن است و ديگرى اعمال زور ؛ يعنى اول بگوييم بعد هم اگر از گفتن نتيجه نگرفتيم اعمال زور بكنيم . و به تعبير ديگر - كه تعبير سعدى است - ما به « پند » معتقد هستيم و « بند » ؛ اول پند مىدهيم و اگر اثر نكند و قدرت داشته باشيم ، به زدن و بستن متوسل مىشويم . اين دو تا را خوب شناختهايم و به اين دوتا آشنايى داريم .
البته شك نيست كه گفتن و پند دادن وسيلهاى است از وسائل . اعمال زور هم به سهم خود در مواردى وسيله ديگرى است از وسائل . ولى آيا وسيله امر به معروف و نهى از منكر منحصر است به همين دو ؟ وسيله ديگر و راه ديگرى نيست ؟ .
راه اخلاص و عمل
در اخبار وارد شده كه امر به معروف و نهى از منكر سه مرحله و سه مقام دارد :
مرحله قلب ، مرحله زبان ، مرحله يد و عمل . ما معمولًا از مرحله قلب به جاى آنكه