سعهء نظريات اصلاحى مسلمين در گذشته
نكته ديگر اينكه مطالعه تاريخ حسبه و احتساب معلوم مىكند كه در سابق شعاع ديد مسلمين امتداد بيشترى داشته و امر به معروف و نهى از منكر را محدود نكرده بودند به چهارتا مسئله عبادات ، بلكه اين اصل را عملًا ضامن همه اصلاحات اخلاقى و اجتماعى خود مىدانستهاند .
توصيه و تأكيد اسلام
انسان وقتى كه رجوع مىكند به توصيهها و بيانهايى كه در آثار مقدس دينى راجع به امر به معروف و نهى از منكر رسيده و آنهمه فوايد و آثارى كه براى اين اصل مقدس ذكر شده ، مثلًا مىبيند در قرآن كريم مىفرمايد :
وَالْمُؤْمِنونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ اوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرونَ بِالْمَعْروفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُقيمونَ الصَّلوةَ وَ يُؤْتونَ الزَّكوةَ وَ يُطيعونَ اللَّهَ وَ رَسولَهُ اولئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ انَّ اللَّهَ عَزيزٌ حَكيمٌ « 1 » .
مردان مؤمن و زنان مؤمنه دوستان يكديگرند و بين آنها رابطه و صلهء مودّت و عواطف محبت آميز حكمفرماست ، امر به معروف و نهى از منكر مىكنند ، نماز را به پا مىدارند ، زكات را ادا مىنمايند ، خدا و پيغمبر را اطاعت مىكنند . اينها هستند كه البته رحمت الهى شامل حالشان مىشود . خداوند غالب و حكيم است .
در اين آيه كريمه قسمتهايى بهطور علت و معلول و سبب و مسبّب مترتب بر يكديگر ذكر شده است : لازمه ايمان حقيقى و واقعى - نه ايمان تقليدى و تلقينى - رابطه وِداد و علاقه به سرنوشت يكديگر است . و لازمه اين محبت و علاقه امر به معروف و نهى از منكر است . لازمه امر به معروف و نهى از منكر قيام بندگان است به وظيفه عبادت و خضوع نسبت به پروردگار يعنى نماز ، و قيام به وظيفه كمك و دستگيرى از فقرا يعنى زكات ، و بالاخره لازمه امر به معروف و نهى از منكر اطاعت
هامش
( 1 ) توبه / 71