با روزه خوارى و ميخوارگى و تظاهر و تجاهر به فسق مبارزه مىكردند . بسيارى از كارها و وظايف آن روز محتسبين ، امروز به كلى به زمين مانده است و هيچ كس انجام نمىدهد مثل نظارت بر مساجد و منابر كه مثلًا واعظ حديث دروغى نخواند ، مردم را به بدعتى دعوت نكند ، يا خودآرايى در منبر نكند و نخواهد از زنان دلربايى كند . اين كارها چون وظيفه سازمان روحانيت است و مستقيماً ربطى به كارهاى حكومت و دولت ندارد به كلى متروك و زمين مانده است .
غرض اين است كه آن طورى كه جرجى زيدان مىگويد كه دايره احتساب همان كارهايى كه شهرداريهاى امروز انجام مىدهند انجام مىداده درست نيست ؛ دايره احتساب چون اساس و ريشهاش همان اصل مقدس امر به معروف و نهى از منكر بوده اختصاص به عمليات شهردارى نداشته است .
امر به معروف ، خارج از دايره احتساب
نكتهاى كه اينجا هست اين است كه در عين اينكه دايره احتساب يك دايره رسمى وابسته به خلافت و حكومت بوده و وظايف خود را انجام مىداده است نه اين است كه ساير مردم ديگر براى خود وظيفه و تكليفى قائل نبودهاند . قبلًا عرض كردم و از كلام فقها نقل كردم كه امر به معروف و نهى از منكر مراتبى دارد و تنها آنجا كه پاى اعمال زور و حبس و زدن و حتى كشتن است از وظيفه عموم خارج است و وظيفه حاكم اسلامى است ، و اما ساير مراتب از تذكر دادن و موعظه كردن و در موقعى اعراض و قطع رابطه كردن و امثال اينها وظيفه فرد فرد مسلمانان است و در قديم هم هر فردى وظيفه حتمى خود مىدانسته كه به اندازه قدرت و توانايى خود در اصلاحات امور مسلمين شركت كند .
قداست و احترام احتساب
نكته ديگر اينكه دايره وسيع احتساب كه امروز جانشين ندارد چون مبنا و پايه دينى و رنگ و صبغه مذهبى داشته و مردم وظيفه شرعى خود مىدانستهاند كه آن را كمك كنند و تقويت نمايند قهراً در انتخاب افراد و اشخاص رعايت تقوا و ورع مىشده و مردم احترام دينى براى آنها قائل بودهاند .