مسائل جديد است كه دوره به دوره و قرن به قرن و سال به سال پيش مىآيد .
مطالعه و تتبع در كتب فقهيه در دورهها و قرون مختلف مىرساند كه تدريجاً برحسب احتياجات مردم مسائل جديدى وارد فقه شده و فقها در مقام جوابگويى برآمدهاند و به همين جهت تدريجاً بر حجم فقه افزوده شده .
اگر كسى محققانه حساب كند مىتواند بفهمد كه مثلًا فلان مسئله و فلان مسئله در چه قرنى و در چه منطقهاى روى چه احتياجى وارد فقه شده . اگر مجتهد زنده به مسائل جديد پاسخ ندهد چه فرقى بين تقليد زنده و مرده است ؟ ! بهتر اينكه از بعضى از اموات مثل شيخ انصارى كه به اعتراف خود مجتهدين زنده از همه آنها عالمتر و محققتر بوده تقليد كنند .
اساساً « رمز اجتهاد » در تطبيق دستورات كلى با مسائل جديد و حوادث متغير است . مجتهد واقعى آن است كه اين رمز را به دست آورده باشد ، توجه داشته باشد كه موضوعات چگونه تغيير مىكند و بالتبع حكم آنها عوض مىشود . و الا تنها در مسائل كهنه و فكرشده فكر كردن و حداكثر يك « على الاقوى » را تبديل به « على الاحوط » كردن و يا يك « على الاحوط » را تبديل به « على الاقوى » كردن هنرى نيست و اينهمه جار و جنجال لازم ندارد .
اجتهاد البته شرايط و مقدمات زيادى دارد . مجتهد علوم مختلفى را بايد طى كرده باشد ، از ادبيات عرب و منطق و اصول فقه و حتى تاريخ اسلام و فقه ساير فرق اسلامى . و مدتها ممارست لازم است تا يك فقيه واقعى و حسابى پيدا شود . تنها با خواندن چند كتاب ادبى در نحو و صرف و معانى و بيان و منطق و بعد سه چهار كتاب معين از سطوح از قبيل فرائد و مكاسب و كفايه و بعد چند سال درس خارج ، كسى نمىتواند طبق معمول ادعاى اجتهاد كند و كتاب وسائل و جواهر را جلويش بگذارد و پشت سر هم فتوا بدهد . بايد راستى از تفسير و از حديث يعنى از چندين هزار حديث كه در طول 250 سال از زمان حضرت رسول صلى الله عليه و آله تا زمان امام عسكرى عليه السلام صادر شده ، و محيط صدور اين احاديث يعنى تاريخ اسلام ، و فقه ساير فرق اسلامى و از رجال و طبقات رُوات آگاهى داشته باشد .
آيت اللَّه بروجردى اعلى اللَّه مقامه براستى فقيه بود . من عادت ندارم از كسى نام ببرم . ايشان هم تا زنده بودند در سخنرانيهايم از ايشان نام نبردهام ولى حالا كه
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 180
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٨٠