هَواهُ مُطيعاً لِامْرِ مَوْلاهُ فَلِلْعَوامِّ انْ يُقَلِّدوهُ « 1 » كه از جمله سندهاى تقليد و اجتهاد است جزء همين حديث است و شيخ انصارى درباره اين حديث مىگويد : آثار صدق از آن نمايان است .
اين حديث در ذيل اين آيه كريمه است : وَ مِنْهُمْ امِّيّونَ لايَعْلَمونَ الْكِتابَ الّا امانِىَّ وَ انْ هُمْ الّا يَظُنّونَ « 2 » . اين آيه در مقام مذمّت عوام و بىسوادان يهود است كه از علما و پيشوايان دين خود پيروى و تقليد مىكردند ، و دنباله آياتى است كه روش ناپسند علماى يهود را ذكر مىكند . مىفرمايد يك عده آنها همان مردم بىسواد و نادان بودند كه از كتاب آسمانى خود چيزى جز يك رشته خيالات و آرزوها نمىدانستند و دنبال گمان و وهم مىرفتند .
حديث امام صادق عليه السلام دربارهء تقليدِ ممنوع
در ذيل اين آيه اين حديث است كه شخصى به حضرت صادق عليه السلام عرض كرد كه عوام و بىسوادان يهود راهى نداشتند جز اينكه از علماى خود هرچه مىشنوند قبول كنند و پيروى نمايند . اگر تقصيرى هست متوجه علماى يهود است . چرا قرآن عوام الناس بيچاره را كه چيزى نمىدانستند و فقط از علماى خود پيروى مىكردند مذمّت مىكند ؟ چه فرقى بين عوام يهود و بين عوام ما هست ؟ اگر تقليد و پيروى عوام از علما مذموم است پس عوام ما نيز كه از علماى ما پيروى مىكنند بايد مورد ملامت و مذمّت قرار گيرند . اگر آنها نمىبايست قول علماى خود را بپذيرند اينها نيز نبايد بپذيرند .
حضرت فرمود :
بَيْنَ عَوامِّنا وَ عُلَمائِنا وَ بَيْنَ عَوامِّ الْيَهودِ وَ عُلَمائِهِمْ فَرْقٌ مِنْ جَهَةٍ وَ تَسْوِيَةٌ مِنْ جَهَةٍ : امّا مِنْ حَيْثُ اسْتَوَوْا فَانَّ اللَّهَ قَدْ ذَمَّ عَوامَّنا بِتَقْليدِهِمْ عُلَمائَهُمْ كَما قَدْ ذَمَّ عَوامَّهُمْ . وَ امّا مِنْ حَيْثُ افْتَرَقوا فَلا .
عوام و علماى ما و عوام و علماى يهود از يك جهت فرق دارند و از يك
هامش
( 1 ) [ و اما هريك از فقها كه خوددار و حافظ دين خود و مخالف هواى نفس و مطيع فرمان مولاى خود باشد عوام حق دارند از او تقليد كنند . ]
( 2 ) بقره / 78