بايد توجه داشت كه استثناى «
إِلَّا ما ظَهَرَ
» از قبيل استثناى منقطع است زيرا «
لا يُبْدِينَ
» از ابداء به معناى اظهار است ( اظهار ظاهر كردن ) و «
ما ظَهَرَ
» كه از ثُلاثى است از ظهور به معناى ظاهر بودن و ظاهرشدن است . پس معناى آيه اين است : الّا آنچه كه خود به خود ظاهر است و زن اظهار نكرده است ، و اين خود تأكيد از براى «
لا يُبْدِينَ
» است و بنابراين هيچ بُعدى ندارد كه مراد خود لباس باشد ، و شك نيست كه قد و قامت زن در لباس ، هرچه كه باشد ، نوعى جمال ظاهر دارد ، و ممكن است گفته شود كه همين مطلب ولو آنكه حقيقتاً هم زينت نباشد مجازاً « زينت » ناميده شده است و خلاصهء مفاد آيه اين است كه زن حق ندارد زينت خود را ابداً آشكار كند مگر آنچه كه قهراً و بدون اختيار ظاهر است . بلى آنچه در اينجا مهم است روايتهاى وارده است و بايد گفت با ضميمه كردن روايات به آيه چنين فهميده مىشود كه ظهور وجه و كفين لابدّ منه است و از زينتهايى است كه خود به خود ظاهر است نه آنكه زن ابداء كند ، از باب اينكه تعسّرى كه در ستر وجه و كفين است به منزلهء تعذّر تنزيل شده است .
پاسخ استثناى منقطع همچنانكه در شرح ابن ابى عقيل آمده و سيد مرحوم در حاشيهء مكاسب نقل كرده است در جايى است كه گرچه مستثنى داخل در مستثنى منه نيست ولى توهم اينكه با مستثنى منه در حكم شريك باشد مىرود . اما اگر توهم نرود استثناء لغو است . لهذا احتمال ابن مسعود به كلى مردود است . ازقضا قد و قامت زن اگر طورى باشد كه زينت باشد و جلوه داشته باشد هيچ دليلى بر استثناى آن نداريم ، بايد آن را با پوشيدن لباس گشاد بپوشاند . به علاوه پس از آنهمه روايات - با كمال تأسف براى امثال شما - ديگر اين بحث لغو است .
* * * . صفحهء 513 .
ثالثاً تركيب مادهء « ضرب » و كلمهء « على » مفيد مفهوم آويختن نيست . چنان كه قبلًا گفتيم و از اهل فن لغت و ادب عرب نقل كرديم تركيب « ضرب » با « على » فقط مفيد اين معنى است كه فلان چيز را بر روى فلان شىء مانند حائلى قرار داد . مثلًا معنى جملهء «
فَضَرَبْنا عَلَى آذانِهِمْ
» اين است كه بر روى گوشهاى اينها حائلى قرار داديم . عليهذا مفهوم «
وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى جُيُوبِهِنَّ
» اين است كه با روسريها بر روى سينه و گريبان حائلى