تفسير كشّاف نقل كرديم - ديگران نيز همانطور گفتهاند - زنان عرب معمولًا پيراهنهايى مىپوشيدند كه گريبانهايشان باز بود ، دور گردن و سينه را نمىپوشانيد .
روسريهايى هم كه روى سر خود مىانداختند از پشت سر مىآويختند ( همان طورى كه الآن بين مردان عرب متداول است ) ، قهراً گوشها و بناگوشها و گوشوارهها و جلو سينه و گردن نمايان مىشد . اين آيه دستور مىدهد كه بايد قسمت آويختهء همان روسريها را از دو طرف روى سينه و گريبان خود بيفكنند تا قسمتهاى ياد شده پوشيده گردد .
ابن عباس در تفسير اين جمله گفته است : « تُغَطّى شَعْرَها وَصَدْرَها و تَرائِبَها وَ سَوالِفَها » « 1 » يعنى زن مو و سينه و دور گردن و زير گلوى خود را بپوشاند .
اين آيه حدود پوشش را مشخص مىكند . در ذيل اين آيه شيعه و سنّى روايت كردهاند كه :
« روزى در هواى گرم مدينه زنى جوان و زيبا درحالى كه طبق معمول روسرى خود را به پشت گردن انداخته و دور گردن و بناگوشش پيدا بود از كوچه عبور مىكرد .
مردى از اصحاب رسول خدا از طرف مقابل مىآمد . آن منظرهء زيبا سخت نظر او را جلب كرد و چنان غرق تماشاى آن زيبا شد كه از خودش و اطرافش غافل گشت و جلو خودش را نگاه نمىكرد . آن زن وارد كوچهاى شد و جوان با چشم خود او را دنبال مىكرد . همانطور كه مىرفت ناگهان استخوان يا شيشهاى كه از ديوار بيرون آمده بود به صورتش اصابت كرد و صورتش را مجروح ساخت . وقتى به خود آمد كه خون از سر و صورتش جارى شده بود . با همين حال به حضور رسول اكرم رفت و ماجرا را به عرض رساند . اينجا بود كه آيهء مباركه نازل شد :
قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ
الى آخر « 2 »
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ذيل آيهء 31 سورهء نور
( 2 ) . كافى ج 5 / ص 521 و وسائل ج 3 / ص 24 و تفسير صافى و تفسير دُرّالمنثور سيوطى ج 5 / ص 40 ذيل همين آيه .
اين نكته بايد يادآورى شود كه معمولًا اين حديث كه از جريان بازبودن بناگوش و دور گردن زنى و نگاههاى شهوت آلود و عمدى مردى حكايت مىكند در كتب اهل حديث و مفسرين به عنوان شأن نزول آيهء «قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا . . .» آورده مىشود و در ابتدا چنين به نظر مىرسد كه با آيهء «وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ» سرو كارى ندارد و حال آنكه اين دو آيه با هم نازل شدهاند و همچنان كه آيهء اول تكليف نگاه مرد را روشن مىكند آيهء دوم به مفاد «وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى جُيُوبِهِنَّ »تكليف زنان را روشن مىكند . ظاهراً به همين جهت است كه در تفسير صافى اين حديث را ذيل آيهء دوم نقل كرده است . استدلال ما بدين حديث در اينجا نيز بر همين اساس است .