غمض به معناى برهم گذاردن پلكهاست . مىگويند غمض عين كن . كنايه است از اينكه صرف نظر كن .
چنان كه ملاحظه مىكنيد اين لغت با كلمهء « عين » همراه مىشود نه با كلمهء « بصر » .
ولى در مورد كلمهء « غضّ » مىگويند « غضّ بصر » و يا « غضّ نظر » و يا « غضّ طرف » . غضّ به معناى كاهش دادن است و غضّ بصر يعنى كاهش دادن نگاه . در قرآن كريم سورهء لقمان آيهء 19 از زبان لقمان به فرزندش مىگويد : «
وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ
» يعنى صداى خودت را كاهش بده ، ملايم كن ، فرياد نكن . در آيهء 3 از سورهء حجرات مىفرمايد :
« إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْواتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوى
» يعنى آنان كه صداى خود را ( هنگام سخن گفتن ) در حضور رسول خدا ملايم مىكنند ، يعنى فرياد برنمى آورند ، آنان كسانى هستند كه خداوند دلهايشان را براى تقوا آزمايش كرده است .
در حديث معروف هندبن ابى هاله كه اوصاف و شمائل رسول اكرم را توصيف كرده چنين آمده است : « وَ اذا فَرِحَ غَضَّ طَرْفَهُ » « 1 » يعنى وقتى كه خوشحال مىشد چشمها را به حالت نيم خفته درمىآورد . بديهى است كه مقصود اين نيست كه چشمها را روى هم مىگذاشت و يا به طرف مقابل نگاه نمىكرد .
مرحوم مجلسى در بحار اين جمله را اينطور تفسير مىكند : « اىْ كَسَرَهُ وَ اطْرَقَ وَ لَمْ يَفْتَحْ عَيْنَهُ . وَ انَّما يَفْعَلُ ذلِكَ لِيَكونَ ابْعَدَ مِنَ الْاشَرِ وَ الْمَرَحِ . » يعنى پلك چشم را مىشكست و سر را به پايين مىانداخت و چشمها را نمىگشود . چنين مىكرد تا از حالت شادى زدگى دور باشد . معمولًا افرادى كه مغلوب احساسات خود هستند هنگامى كه شادى به آنها رو مىآورد بىاختيار چشمها را گشاد مىكنند و قهقهه سر مىدهند و به هيجان مىآيند ، بر خلاف افراد سنگين و باوقار .
على عليه السلام در توصيهء معروفش به فرزند خود محمدبن الحنفيّة هنگامى كه در جنگ جمل پرچم را به او داد فرمود : « كوهها اگر از جا كنده شوند تو سر جاى خود باش ، دندانها را روى هم فشار بده ( تا خشم و غضبت تحريك شود ) ، سر خود را به خداوند عاريه بده و پاها را در زمين ميخكوب كن . » آنگاه در آخر اضافه فرمود : « ارْمِ
هامش
( 1 ) . تفسير صافى ذيل آيهء 31 از سورهء نور ، نقل از تفسير على بن ابراهيم