إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
« 1 » .
يا در آياتى ، از افرادى ياد مىكند كه هنگام شنيدن قرآن بر روى زمين مىافتند :
« يَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ سُجَّداً »
« 2 » و يا دربارهء بعضى مسيحيان مىگويد :
« إِذا سَمِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ »
« 3 » وقتى كه آيات قرآن را مىشنوند اشكهايشان جارى مىشود .
اصلًا انقلاب حبشه چگونه رخ داد ؟ انقلاب حبشه را چه چيز آغاز كرد ؟ حبشه چرا مسلمان شد و منشأ اسلام حبشه چه بود ؟ آيا غير از قرآن و زيبايى قرآن بود ؟ آن داستان مفصل كه جعفر بن أبي طالب در حبشه وارد آن مجلس مىشود - كه با يك هيبت خيلى به اصطلاح سلطنتى به وجود آورده بودند - و بعد شروع مىكند آيات قرآن ( سورهء طه ) را خواندن و جلسه را يك جا منقلب مىكند ، چه بود ؟ ! قرآن از نظر بيان و فصاحت ، روانى و جاذبه و قدرت تأثير به گونهاى ساخته شده است كه روى دلها اينچنين اثر مىگذارد .
فصاحت امير المؤمنين عليه السلام
موفقيت امير المؤمنين در ميان مردم ، يكى مرهون فصاحت اوست . نهج البلاغه كه از تأليف آن هزار سال مىگذرد ، يعنى از هنگام به صورت كتاب درآمدنش هزار سال مىگذرد و از انشاء خطبهها حدود هزار و سيصد و پنجاه سال قمرى مىگذرد ، چه در قديم و چه در زمان معاصر مقام عالى خود را حفظ كرده است . يك وقت استقصا كردم از قديم و جديد ، از همان زمان امير المؤمنين تا عصر جديد و امروز ، ديدم همهء ادبا و فصحاى عرب در مقابل كلمات امير المؤمنين از نظر فصاحت و بلاغت خضوع دارند .
گفتهاند در مصر در سالهاى اخير براى شكيل ارسلان - كه به او « أمير البيان » يعنى امير سخن مىگفتند - جلسهاى تشكيل داده بودند ، جلسهاى افتخارى به نام او ، به عنوان تقدير و قدردانى از او . كسى كه رفته بود براى شكيل ارسلان سخن بگويد ، مقايسهاى كرده بود ميان او و امير المؤمنين ؛ گفته بود كه اين شكيل ، امير بيان و سخن در
هامش
( 1 ) . انفال / 2 .
( 2 ) . اسراء / 107 .
( 3 ) . مائده / 83 .