مىكرد ، يا نه ؟ مسلّم همينطور است . فقط نكتهاى عرض بكنم و آن اينكه اگر كسى بپرسد آيا اسلام دين صلح است يا دين جنگ ، ما چه بايد جواب بدهيم ؟ به قرآن رجوع مىكنيم . مىبينيم در قرآن ، هم دستور جنگ رسيده و هم دستور صلح . آيات زيادى راجع به جنگ با كفار و مشركين داريم :
« وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا »
« 1 » و آيات ديگرى . همچنين است در باب صلح :
« وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها »
« 2 » اگر تمايل به سلم و صلح نشان دادند ، تو هم تمايل نشان بده . يك جا مىفرمايد :
« وَ الصُّلْحُ خَيْرٌ »
« 3 » و صلح بهتر است . پس اسلام دين كداميك است ؟ .
اسلام نه صلح را به معنى يك اصل ثابت مىپذيرد كه در همهء شرايط [ بايد ] صلح و ترك مخاصمه [ حاكم باشد ] و نه در همهء شرايط جنگ را مىپذيرد و مىگويد همه جا جنگ . صلح و جنگ در همه جا تابع شرايط است ، يعنى تابع آن اثرى است كه از آن گرفته مىشود . مسلمين چه در زمان پيغمبر ، چه در زمان حضرت امير ، چه در زمان امام حسن و امام حسين ، چه در زمان ائمهء ديگر و چه در زمان ما ، در همه جا بايد دنبال هدف خودشان باشند ، هدفشان اسلام و حقوق مسلمين است ؛ بايد ببينند كه در مجموع شرايط و اوضاع حاضر اگر با مبارزه و مقاتله بهتر به هدفشان مىرسند آن راه را پيش بگيرند و اگر احياناً تشخيص مىدهند كه با ترك مخاصمه بهتر به هدفشان مىرسند آن راه را پيش بگيرند . اصلًا اين مسأله كه جنگ يا صلح ؟ هيچ كدامش درست نيست . هر كدام مربوط به شرايط خودش است .
وَ صَلَّى اللَّه عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطّاهِرين
هامش
( 1 ) بقره / 190 .
( 2 ) انفال / 61 .
( 3 ) نساء / 128 .