كار را بكن ؛ يعنى من كارى مىكنم كه تو اصلا به بىشعورى بزنى در حالى كه خودت هم نمىفهمى ) . يكى از افرادى كه دچار اين نوع بيماريها بود و به تخيّلات و اوهام گرفتار بود ، از جمله تخيّلاتش اين بود كه هر وقت كسالت پيدا مىكرد ، براى بهبود خودش نذر مىكرد يك چلوكباب بخورد !
پس نتيجهء اول كشف روان ناخودآگاه اين بود كه مسئلهء اصالت روح را بسيار روشن كرد ؛ معلوم شد روان انسان خيلى عميقتر از اين حرف سادهء بچهگانهاى است كه چهارتا ماترياليست مىگويند : [ حالات روانى انسان معلول ] فعل و انفعال شيميايى سلسله اعصاب است .
كشف روان ناخودآگاه و « شناخت آيهاى »
نتيجهء دوم ، در « شناختشناسى » يعنى در مسئلهء « ما نحن فيه » است .
روان ناخودآگاه - كه امروز از نظر علم يك حقيقت مسلّم شناخته مىشود - نسبت به روان خودآگاه يعنى « غيب » نسبت به « شهادت » . روان ناخودآگاه ، غيب وجود انسان است « 1 » . قبلًا هم غيب و شهادت مىگفتيم [ ولى اينطور معنا مىكرديم ] : شهادت يعنى اين بدن و غيب يعنى روان ( همين روان خودآگاه ) . امروز ثابت شده كه نه تنها شهادتى داريم ( يعنى بدن ) و غيبى داريم ( يعنى روان ) بلكه يك غيب غيبى هم داريم كه همان روان ناخودآگاه است .
بدن خود را با حواس ظاهرى حس مىكنيم ، روان را با حس باطن شهود مىكنيم ، اما روان ناخودآگاه را از كجا درك مىكنيم ؟ آيا فرويد و امثال فرويد روان ناخودآگاه را در لابراتوار كشف كردند ؟ اگر در لابراتوار ببينند كه جسمانى است و روان نيست . روان را كسى در لابراتوار نمىبيند ( هيچ كس همچنين ادعايى نكرده است ) و اگر بگوييد خودشان اين را در خودشان احساس مىكردند ، آن وقت مىشود روان خودآگاه . آرى ، از مجموع علائم و نشانههايى كه در روان خودآگاه ديدند ، كمكم آن را كشف كردند . از اين علائم و بروزات و ظهورات ، مخصوصا از آنچه كه
هامش
( 1 ) . اين كه خدا انسان را به گونهاى آفريده است كه بزرگترين آيهء الهى است - كه خيلى دلايل دارد - يكى از دلائلش همين است .