* در جلسهء پيش گفته شد كه فلسفهء ملا صدرا يك سيستم فلسفى منظم است و از ساير سيستمهاى فلسفى نظير فلسفهء بوعلى و فلسفهء سهروردى اگر منظمتر نباشد بىنظمتر نيست و امكان ندارد كه از مجموع التقاطات كتب ديگران يك سيستم منظم پديد آيد . فرضا اگر چنين چيزى هم باشد ، همين خود نوعى ابتكار به شمار مىرود . درست بدان ماند كه كسى از قطعات ماشينهايى كه يكى وسيلهء سوارى و ديگرى وسيلهء بافندگى و سومى وسيلهء قندسازى و چهارمى براى كارى ديگر است ، ماشينى بسازد براى منظورى كه مغاير با همهء ماشينهاى ديگر است .
ثانياً گفته شد اركان اصلى فلسفه صدرا ابتكار خود اوست كه يا در كتب پيشينيان ، اعم از فلاسفه و عرفا ، طرح نشده بوده است و يا طرح شده بوده است ولى به صورت منفى ، يعنى مردود شناخته مىشده است و صدرالمتألهين اين گونه مسائل را اثبات كرده است ، و يا در كتب عرفانى مطرح بوده و به عنوان مسألهاى فوق استدلال تلقّى مىشده و صدرا براى آن ، مبناى فلسفى استوار و متقنى بيان كرده است .
صدرالمتألهين برعكس آنچه مخالفانش مىگويند كه گفتههاى ديگران را به خود نسبت داده ، برعكس مىكوشد كه گفتههاى خود را به پيشينيان نسبت دهد تا بهتر مورد قبول آنان كه سخن را به مقياس عظمتى كه از گويندهء سخن در ذهن دارند مىپذيرند ، واقع شود .
اينك ما مجموع نظريات خاص صدرا را - اعم از آنكه طرح مسأله وسيلهء خود او صورت گرفته باشد يا قبلًا به وسيلهء ديگران طرح شده ولى برهانا به اثبات نرسيده باشد - يك به يك ذكر مىكنيم . اگر كسى اثبات كند كه مسائلى كه اركان سيستم فلسفى او را تشكيل مىدهد قبلًا وسيلهء انديشمندان ديگر تحقيق شده است ، آن وقت بايد گفت فلسفهء صدرا فلسفهاى است اقتباسى .
اما مخالفان نتوانستهاند چنين مطلبى را اثبات كنند . نظر مخالفان به فصول و ابواب و مسائل پيش پا افتادهاى است كه صدرالمتألهين از آن جهت كه مىخواسته است يك دورهء كامل فلسفه بنويسد ، آنها را مطرح كرده و طبعاً بهترين بيانها را از لابلاى كتابها استخراج كرده است و نظر به اينكه مطالب ، مطالب مهم و تازهاى نبوده است ، نام صاحبان عبارات را نياورده است . صدرالمتألهين در موارد زيادى از اسفار ، كه ما استقصا كردهايم ، مطالبى را به شخص خود نسبت مىدهد و مبتهج و شاكر است
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 252
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٥٢