دانشمند متخصّص پزشكى مىخواهد صرفاً اكتشافات و ابتكارات خود را بنويسد ، بديهى است كه فقط بايد به نظريات خاص خود و به اكتشافات خود و به محصول تجربيات خويشتن بسنده كند و اگر در اينجا چيزى از ديگرى بياورد ، اقتباس ، بلكه سرقت تلقّى مىشود .
اما گاهى همان پزشك مىخواهد يك دورهء كامل طب تأليف كند ، كه البته شامل نظريات شخصى خود او هم خواهد بود ، بديهى است كه تمام دورهء طب از اول تا آخر نمىتواند همه از لحاظ لفظ و معنى ابتكار باشد ، بلكه قسمتهاى عمده همان است كه پيشينيان گفتهاند و مؤلّف غالبا از عين عبارت پيشينيان استفاده مىكند . وضع صدرالمتألهين چنين وضعى است . اقتباسات آن فيلسوف از ديگران در چيزهايى است كه مربوط به اين است كه او مىخواسته يك دورهء فلسفه بنويسد ، نه در نظريات خاص خود او كه اركان فلسفهء او شمرده مىشود و مشخصات سيستم فلسفى او به شمار مىآيد .
شگفت اين است كه مرحوم درّى به برخى از تيترهاى فصول اسفار اشاره مىكند كه عيناً با تيترها و عناوين رسائل شيخ منطبق است .
گويى مرحوم درّى انتظار داشته كه عناوين فصول اسفار هم مىبايست يك سلسله عناوين ديگر باشد و براى اين جهت آن مرحوم به برخى از عناوينى كه در مباحث « عشق » اسفار در جلد سوم آمده است اشاره مىكند كه از رسالهء عشق بوعلى اقتباس شده است . شگفتتر اينكه در بعضى از موارد ، آن مرحوم توجهى نكرده كه اگر عنوان فصل يكى است ، محتوا كاملا متفاوت است . مثلًا آن مرحوم مىگويد فصلى كه در امور عامهء اسفار باز شده است تحت عنوان « الحقّ ماهيته إنّيّته » مقتبس از ديگران است ، ولى توجه نكرده است كه صدرالمتألهين اين فصل را در دو جا آورده است ، هم در « امور عامّه » و هم در « الهيّات بالمعنى الاخص » و مخصوصاً در « الهيات بالمعنى الاخص » بنا بر اصول و مبانى خاص خود ابتكارى به خرج داده كه نظريات پيشينيان در اين باب به كلّى منسوخ شده است هر چند حاجى سبزوارى در حاشيهء اسفار مىخواهد از گذشتگان دفاع كند ولى به جايى نمىرسد .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 251
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٥١