هر حادثى مسبوق به قوه و ماده است
جلسهء پانزدهم
بسم اللَّه الرحمن الرحيم .
فى أن كل حادث يسبقه قوة الوجود و مادة تحملها .
« كل ما لم يكن يسبقه قوة الوجود فيستحيل حدوثه . . . » « 1 » . .
اين فصل كه يكى از فصول مهم اين باب است و خالى از يك نوع ابهامها و دشواريها هم نيست ، براى بيان قاعدهء مسلّمى است كه حكما دارند و آن قاعدهء مسلّم اين است كه مىگويند : « كل حادث يسبقه قوة و مادة تحملها » . مقصود از حادث در اينجا حادث زمانى است يعنى چيزى كه وجود پيدا مىكند بعد از آنكه در زمان قبل وجود نداشته است . مىگويند اگر امرى حادث شد ، ناچار قوهء حدوثش يعنى استعداد حدوث آن و امكان حدوث آن ( به « امكان » تعبير كنيم بهتر است به دليلى كه بعد مىگوييم ) در زمان قبل از خودش وجود داشته است . اين ، معناى قسمت اول يعنى « كل حادث مسبوق بقوّة » است . اما بخش دوم ( و مادة تحملها ) به اين معناست كه قبل از آنكه حادث وجود پيدا كند مادهاى وجود داشته است كه حامل امكان آن بوده است .
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 3 ، مرحلهء 7 ، فصل 16 ، ص 49 .