دروغ گفتن را اختيار نخواهد كرد . اين سلب اختيار است ؟ نه ، سلب اختيار نيست .
پس ملاك اختيار همان داشتن قدرت و داشتن اراده و داشتن شعور و ادراك است .
در مفهوم « اراده » اين امر نمىگنجد كه انسان پنجاه درصد اين طرف را اراده كند و پنجاه درصد آن طرف را ، يا چهل درصد اين طرف را اراده كند و شصت درصد آن طرف را . اين در مفهوم اراده و اختيار نمىگنجد . اگر شخصى از نظر پستى روحى به حدى برسد كه او صد درصد دروغگو باشد و احتمال راست گفتن در بارهاش ندهيم ، باز هم با اختيار خودش دروغ گفته است ؛ و اگر به مرحلهاى از علوّ روحى برسد كه هميشه صد درصد راست گفتن را اراده كند و حتى نيم درصد هم احتمال دروغ گفتن در بارهاش نباشد ، باز هم از اختيارش كاسته نشده است .
سؤال : فرموديد كه فرق بين « احد » و « واحد » در اصطلاح عرفاست ؟ استاد : بيشتر در اصطلاح عرفاست . در اصطلاح حديث هم به ندرت آمده كه كلمهء « احد » به معنى بساطت باشد .
به يك معناى ديگر هم [ او ] واحد است ، به اين معنا كه او تامّالوجود است .
تامّالوجود است يعنى چه ؟ يعنى ناقصالوجود نيست ، مركب از قوه و فعل نيست كه الآن بالقوه چيزى باشد و بالفعل بشود . وقتى كه شئ تامّالوجود شد ديگر حالت منتظره در او نيست . اين هم يك اصطلاحى است كه كمتر آن را شنيدهايم .
شيخ در اينجا مىخواهد وحدت را به صفات سلبيه برگرداند . اين خودش يك مسألهاى است كه آيا وحدت به صفات سلبيه برمىگردد يا به صفات ثبوتيه . در مباحث وحدت كه در بارهء مفهوم وحدت بحث شد ، در آنجا هم شيخ تقريباً ترجيح مىداد كه وحدت يك صفت سلبى است . هو واحدٌ يعنى ليس بكثيرٍ ، ليس بذى مشاركٍ ، و اين نفى نفى است ، چون صفات سلبيهء خداوند همه سلب سلب است .
خداوند واحد است يعنى ليس بكثيرٍ ، ليس بمنقسمٍ . ولى اين را ديگران قبول ندارند .
آنهايى كه روى اصالت وجود جلو آمدهاند وحدت را از شؤون وجود مىدانند و قهراً از صفات اثباتى هم هست .
و قد اتضح لك فيما سلف منالعلوم الطبيعية وجود قوة غير متناهية غير
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 383
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٨٣