بخت و اتّفاق
يكى از بحثهاى مربوط به غايت ، بحث اتفاق است . البته اين را تحت عنوان « بخت و اتفاق » ذكر مىكنند . اين بحث را از يك نظر مىتوان مربوط به بحث علت غائى كرد ، همچنانكه شيخ در « الهيات » در باب علت غائى از اين بحث ياد مىكند ؛ و هم مىتوان اين موضوع را به بحث علل فاعلى مربوط كرد ، آنچنانكه شيخ در اينجا احاله مىكند به جلد اول ، كه در آنجا اين بحث آمده است .
اما رابطهاش ( مخصوصا بحث اتفاق ) با علت غائى چنين است كه گفته مىشود فعل اتفاقى آن فعلى است كه بلاغايت است ، يعنى در آن فعل رابطهاى ميان غايت و مغيّى وجود ندارد ، به اين معنا كه همانطور كه در فعل عبث غايت وجود ندارد در اتفاق هم غايت وجود ندارد ، با اين تفاوت كه در مورد فعل عبث گفته مىشود كه فاعل فعل عبث ( يا اين فعلى كه از آن فاعل صادر شده است ) بلاغايت است ، يعنى « ليس له غاية اصلًا » كه در فعل عبث و مانند آن به آن اشاره شده است و مثلًا گفتيم كه در حركات بلانهايه غايتى وجود ندارد اصلًا ، ولى در باب اتفاق مىخواهند بگويند كه آنچه وجود پيدا كرده و شبيه به غايت است مستند به هيچ فاعلى نيست . حالا يك وقت