فصل سى و پنجم خصوصيات مربوط به عادات و رسوم تركها و سنجش آنها با عادات و رسوم ايرانيان .
تركها مردمانى هستند كه در مذهب خيلى زياد متعصبند . آنها به صورت ظاهر خيلى مهماننواز و باسخاوت و داراى خوئى سخت و جدى مىباشند . مىتوان آنها را از اينكه بىاعتنا ، بيهوده و پرمدعا هستند سرزنش كرد ولى هرچند كه براى به دست آوردن ثروت آزمند باشند اما روح سوداگرى و سودجوئى ندارند .
آن درستكارى را كه در ايشان سراغ دارند و مىستايند از آنجا آب مىخورد كه آنها عقيده به برترى « 1 » ادعائى خودشان دارند . ادعاى جوانمرديشان پايهاش بر تكبر و خودپسندى است . بعلاوه آنها مردمانى بردبار و دليرند و در نتيجهء شايستگى كارهاى بزرگ و عملهاى جوانمردانه دارند .
يك سيّاحى ( به نام اوتر « 2 » ) كه تنوع و وسعت دانائيش او را بر ديگران ممتاز نموده بطريق زير دربارهء ايرانيان سخن مىگويد : « روح و خلق آنها خيلى
هامش
( 1 ) - تركها به خود مىبالند كه مسلمان زائيده شدهاند و ليكن چون هيچگونه نجيبزادگى درميان ايشان نيست آنها از هرگونه تفاخر كه به زايش آنان مربوط باشد عارى و بيخبرند . چنان كه مىدانيم اغلب پيش مىآيد كه آنها لقبهائى براى خود مىگيرند كه مبين تاريكى اصل و نژادشان مىباشد . احمد ، پاشاى عكا لقبش جزار بود يعنى قصاب ؛ فرمانرواى ويدين لقب ياسوان اوغلو داشت يعنى پسر ديدهبان ( قراول ) ؛ فرمانرواى سيواس خود را چاپان اوغلو يعنى پسر چاپار مىخواند و فرمانرواى اونيه را اوت ياكماز يعنى پسر كسى كه علف نمىسوزاند مىگفتند .
( 2 ) -Otter