دقيق و موشكاف است . آنها در دانشها ، هنرها و بطور كلى در هر كارى كه اقدام مىكنند كاميابى به دست مىآورند . آنها نسبت به بيگانگان مردمانى با تربيت و مؤدب و خوشآميزش هستند ؛ ايشان به ميگسارى ، جشنها و تجملات خيلى علاقمند مىباشند و عشق آنان دراينباره به حدى است كه هيچ ملتى به پاى ايشان نمىرسد . آنان در همهچيز خبره هستند و فريب دادشان بسيار دشوار است .
بىجهت نيست كه در تركيه جهودها همه پولدار هستند ولى در ايران خيلى بينوا مىباشند . » « 1 »
ما به اين تصوير چيز ديگرى مىافزائيم كه شباهت نمايانى به اين دارد گرچه ديرگاهى است كه اين گونه نگاشتهاند كه ايرانيان خيلى خرافاتى هستند و انجام تكاليف ظاهرى خود را كه مذهب به آنان دستور داده با دقت انجام مىدهند ، رعايت نجسى شرعى درميان آنها به حد اعلا مىرسد . آنها معتقدند كه اگر به يك مسيحى پس از وضو دست بزنند يا يك پارچه زرى يا ابريشمى در هنگام نماز بپوشند نمازشان « 2 » باطل شده و بايد از نو اعمال لازم مذهبى را بجا بياورند . ولى باطنا خيلى كم زهد به كار مىبرند و با عشق زياد به ميگسارى مىپردازند و اغلب گناهان را كه در قرآن منع شده بجا مىآورند تا آنكه به سن پنجاه سالگى كه مىرسند توبه مىكنند . آنها در برخورد با كسانى كه آنها را به نام كافر مىخوانند هيچگونه از ادب و احترام و حتى سلام خوددارى نمىكنند و بيزارى نشان نمىدهند ؛ درحالى كه تركها هر اندازهاى كه مقام و عنوان يك مسيحى باشد كه به ديدارشان مىآيد هرگز از جاى خود برنمىخيزند تا از او پذيرائى كنند . ايرانيان خشنود مىشوند و تفريح مىكنند كه در بسيارى از مسائل مذهبى جرّ و بحث كنند و اين موضوع هيچگاه در گفتگوهايشان تمامى ندارد . تركها از اين كار پرهيز مىكنند و كفر مىپندارند كه دربارهء آنچه به ايشان امر شده است و بايد باور كنند بحث
هامش
( 1 ) - يك مثل تركى مىگويد دست كسى كه مىدهد بالاى دست كسى است كه مىگيرد .
( 2 ) - اين اعتقاد در تمام مراكش نيز متداول است .