اسباب و عوامل وجود خود ) نداشته باشد از نوع اين معانى نبوده و غلط حقيقى يا دروغ حقيقى خواهد بود ( لغو ، بىاثر ) . پس اين معانى هيچگاه لغو نخواهد بود .
( 5 ) . اين عمل فكرى را طبق نتايج گذشته مىتوان تحديد كرده و گفت عمل نامبرده اين است كه با عوامل احساسى ، حد چيزى را به چيز ديگرى بدهيم به منظور ترتيب آثارى كه ارتباط با عوامل احساسى خود دارند .
( 6 ) . اين ادراكات و معانى چون زاييدهء عوامل احساسى هستند ديگر ارتباط توليدى 1 با ادراكات و علوم حقيقى ندارند و به اصطلاح منطق يك تصديق شعرى را
شرح
توجيه كنيم ، بلكه حقيقت اين است كه هر يك از مفاهيم اعتباريه را كه در نظر بگيريم خواهيم ديد بر روى حقيقتى استوار است يعنى يك مصداق واقعى و نفسالامرى دارد و نسبت به آن مصداق ، حقيقت است و عارض شدن آن مفهوم براى ذهن از راه همان مصداق واقعى است ، چيزى كه هست ما براى وصول به منظور و مقصودهاى عملى خود در ظرف توهم خود چيز ديگرى را مصداق آن مفهوم فرض كردهايم و آن مصداق جز در ظرف توهم ما مصداق آن مفهوم نيست و در حقيقت اين عمل خاص ذهنى كه ما نامش را « اعتبار » گذاشتهايم يك نوع بسط و گسترشى است كه ذهن روى عوامل احساسى و دواعى حياتى در مفهومات حقيقى مىدهد و اين خود يك نوع فعاليت و تصرفى است كه ذهن بر روى عناصر ادراكى مىنمايد و فرق اين فعاليت و تصرف ذهنى با تصرفاتى كه در مقالهء 5 شرح آنها رفت اين است كه اين تصرف تحت تأثير تمايلات درونى و احتياجات زندگانى ( به طور ارادى يا غير ارادى ) واقع مىشود و با تغيير آنها تغيير مىكند به خلاف آن تصرفات كه از نفوذ اين عوامل آزاد است . عليهذا مفاهيم اعتبارى از مفاهيم حقيقى اخذ و اقتباس شده است و همان طورى كه در مقالهء 4 گفته شد كه خطاى مطلق نداريم و هر خطايى از صحيحى پيدا شده است ، اعتبار و فرض مطلق هم نداريم ، تمام مفاهيم اعتبارى از مفاهيم حقيقى حسى يا انتزاعى اقتباس شده است و اين است معناى جملهء متن : « هر يك از اين معانى وهمى روى حقيقتى استوار است » و البته درك اين مطلب در مورد اعتباريات شعرى ( مثال « شير مىآيد » ) واضح است و در مورد اعتباريات عملى و اجتماعى نيز با بيانهايى كه به تدريج در متن و پاورقيها مىشود اين مطلب واضح خواهد شد .
( 1 ) . اين مطلب كه ادراكات اعتبارى نمىتوانند با ادراكات حقيقى ارتباط توليدى پيدا كنند از مهمترين نكات قوانين تفكر است و از نظر فن منطق كه قوانين اصلى تفكر را