تخطي إلى المحتوى الرئيسي

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 396

مساهمون:

ص٣٩٦
با برهان نمىشود اثبات كرد و در اين صورت برخى از تقسيمات معانى حقيقيه در مورد اين معانى وهميه ، مثل بديهى و نظرى و مانند ضرورى و محال و ممكن ، جارى
شرح
بيان مىكند كمتر مسأله‌اى است كه ارزش اين مسأله را داشته باشد ، خصوصاً با توجه به اينكه غفلت از اين نكتهء فنى موجب لغزشهاى زيادى از براى بسيارى از فلاسفه و غير فلاسفه در قديم و جديد شده است كه به بعضى از آنها اجمالا اشاره خواهيم كرد . از آنچه به نحو اختصار در اينجا ذكر مىكنيم خوانندهء محترم حدس خواهد زد كه تحقيق مفصل اين مبحث منطقى در خور يك رسالهء مستقلى است ولى توضيحات ذيل با همهء اختصار با اتكاء به قسمتهايى كه در مقالهء 5 گذشت سر رشتهء مطلب را به دست خوانندهء محترم خواهد داد . اين توضيحات را در چهار قسمت بيان مىكنيم : ( 1 ) . ارتباط توليدى يعنى چه ؟ ( 2 ) . افكار و ادراكات حقيقى چگونه با يكديگر ارتباط توليدى پيدا مىكنند ؟ ( 3 ) . چرا افكار و ادراكات اعتبارى نمىتوانند با افكار و ادراكات حقيقى ارتباط توليدى پيدا كنند ؟ ( 4 ) . طريق سير و سلوك فكرى در اعتباريات چيست ؟

ارتباط توليدى يعنى چه ؟

عالىترين و در عين حال شگفت انگيزترين فعاليتهاى ذهنى همان است كه به حسب اصطلاحات منطقى « فكر » ناميده شده است . فعاليت فكرى اين است كه ذهن براى آنكه مطلبى را كه بر وى مجهول است بر خويش معلوم سازد معلومات و اطلاعات قبلى خود را وسيله مىسازد يعنى آنها را به طرز مخصوصى تجزيه و تأليف و تحليل و تركيب مىكند تا بالاخره آن مجهول را تبديل به معلوم مىسازد . اطلاعات و معلومات قبلى ذهن به منزلهء « سرمايهء » كار وى به شمار مىرود كه در آنها عمل مىكند و از آنها سود مىبرد و بر مقدار اصلى مىافزايد . البته در اينكه حدود كاميابى ذهن در اين فعاليت چقدر است و تا چه اندازه ذهن مىتواند با استفاده از معلومات و اطلاعات خود به كشف جديد نائل شود ، و يا اينكه در هر فكرى چه اندازه سرمايهء اصلى لازم است و خود آن سرمايه‌ها از كجا و از چه راه به