فرضيهاى را گرفته و در مسير همان فرضيه چندى به كنجكاوى پرداخته و خواصى را روشن مىنمايد و پس از چندى خواصى تازهتر كه با فرضيهء موجود سازگار نيستند
شرح
كلى است مىرسد ) اصلاح نمود و از اين استدلال ، تعريفى كرد كه هم بر قياس صورى كه در آن ذهن حكم كلى را دربارهء افراد آن اعمال مىكند منطبق شود و هم بر برهان ( برهان رياضى ) كه در آن فكر از « كمتر كلى » گذشته به « كلى بيشتر » مىرسد .
ما به الاشتراك قياس صورى و برهان رياضى اين است كه در هيچيك از آن دو ذهن متوسل به تجربه نمىشود و خود ذهن روابطى را كه منطقاً ضرورى است بين افكار برقرار مىكند . . . پس بهتر اين است كه در تعريف « قياس » و يا « استدلال استنتاجى » بگوييم كه آن قولى است مؤلّف از قضايا كه بين تصورات ، رابطهء ضرورى برقرار مىسازد . قياس صورى يكى از موارد جزئى قياس ( استنتاج ) است و در آن ، معانى يكى از ديگرى بيرون كشيده مىشود براى اينكه بعضى مندرج در بعضى ديگر و بعضى نسبت به بعضى ديگر عامتر است مثل فانى كه عامتر از انسان و انسان عامتر از سقراط است ( در مثال سقراط انسان است و انسان فانى است پس سقراط فانى است ) و سقراط در ضمن انسان و انسان در ضمن فانى مندرج است ، و آن حكمى كه براى « شامل » به طور كلى صادق باشد براى « مشمول » نيز صادق است . اما استدلال رياضى يكى از صور قياسى است كه در آن ، رابطهء « اندراج » ملحوظ نيست بلكه در آنجا رابطهء « تساوى » يا « معادل بودن » منظور است و مقادير معادل را به جاى هم مىگذاريم و نتايج ضرورى به دست مىآوريم . »
اينكه در مقام فرق قياس به اصطلاح صورى و برهان رياضى در بالا گفته شد كه در اولى رابطهء « اندراج » در كار است و در دومى رابطهء « تساوى » ، مخدوش است زيرا همان طورى كه منطقيين تحقيق كردهاند « قياس مساوات » كه مورد استفادهء رياضيات است منحل به دو قياس است و در قياس دوم رابطهء اندراج ملحوظ است و تا قياس دوم مدد نكند ذهن به مقصود خود نمىرسد . مثلًا آنجا كه استدلال مىكنيم كه « زاويهءAمساوى است با زاويهءBو زاويهءBمساوى است با زاويهءC» نتيجه مستقيم اين قياس اين است كه « زاويهءAمساوى است با مساوى زاويهءC( نه با خود زاويهءC) » سپس اين نتيجه را مقدمه ديگرى كه در آن ، رابطهء اندراج ملحوظ است و ذهن از كلى به جزئى سير مىكند قرار مىدهيم به اين ترتيب : « زاويهءAمساوى است با مساوى زاويهءCو هر چند مقدار مساوى با يك مقدار ، مساوى يكديگرند پس زاويهءAمساوى است با