پديده از پديدههاى جهان دليل بر يگانگى خداوند است . اول عين جملهء على ( ع ) را در اين زمينه نقل مىكنيم و سپس به توضيح و تشريح آن مىپردازيم . على ( ع ) خطاب به فرزندش حسن ( ع ) مىفرمايد :
و اعلم يا بنىّ انّه لو كان لربّك شريك لاتتك رسله و لرأيت اثار ملكه و سلطانه و لعرفت افعاله و صفاته و لكنّه إله واحد كما وصف نفسه لا يضادّه فى ملكه احد ( نامهء 31 ) اگر براى پروردگارت شريكى مىبود پيامبرانى از طرف او آمده بودند ، و بعلاوه آثار ملك و تسلط او را مىديدى و افعال و صفات او را مىشناختى ، لكن او خداى يگانه است آنچنانكه خود ، خود را به يگانگى توصيف كرده است . ملك ملك اوست و معارضى در ملك او نيست .
شاهد بحث ما جملهء اول است .
اين دليل از نوع قياس استثنائى است . ملازمهاى ميان مقدّم و تالى برقرار شده و از نفى تالى نفى مقدّم استنتاج شده است .
ملازمه اين است : اگر خداى ديگرى مىبود رسولانى هم مىداشت و از جانب او نيز به انبياء و رسل وحى مىشد ( يا به اين شكل كه از جانب او هم به انبياء و رسلى كه آمدهاند وحى مىشد و اولياء وحى حس مىكردند كه از دو منبع مختلف به آنها الهام و القا مىشود ، و يا به اين شكل كه آن خدا يا خدايان ديگر به افراد ديگرى وحى نازل مىكردند ) .
يعنى وحى و ارسال پيامبران و مبعوث ساختن افرادى براى هدايت بشر لازمهء خدايى و وجوب وجود است .
اما نفى تالى : بديهى است كه هيچيك از پيامبرانى كه با آيات و بيّنات آمدهاند جز از خداى واحد سخن نگفتهاند و افراد ديگرى هم غير اينها نيامدهاند كه از طرف خداى ديگرى به آنها وحى شده باشد ، همه از خداى واحد كه شريكى براى او نيست دم زدهاند .
اين برهان از طرفى مبتنى بر اصالت وحى است ، يعنى كسى مىتواند چنين برهانى اقامه كند كه صداقت و حقانيت وحىهاى موجود را صد در صد ادراك مىكند ، و از طرف ديگر مبتنى بر آن اصل كلى است كه قبلًا اشاره كرديم و آن اينكه
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 1025
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٠٢٥