عالم ناسوت يعنى عالم ماده و حركت و زمان و مكان ، و به عبارت ديگر عالم طبيعت و محسوسات يا عالم دنيا .
عالم مثال يا ملكوت يعنى عالمى برتر از طبيعت كه داراى صور و ابعاد هست اما فاقد حركت و زمان و تغيير است .
عالم جبروت يعنى عالم عقول يا عالم معنى كه از صور و اشباح مبرّاست و فوق عالم ملكوت است .
عالم لاهوت يعنى عالم الوهيّت و احديّت .
ه - . برخى ديگر ، مسائل مربوط به روابط عالم طبيعت با عوالم ما فوق خود است ؛ به عبارت بهتر ، مربوط است به سير نزولى هستى از لاهوت تا طبيعت و سير صعودى طبيعت به عوالم بالاتر ، مخصوصاً در مورد انسان كه به نام « معاد » خوانده مىشود و بخش عظيمى را در حكمت متعاليه اشغال كرده است .
وجود و ماهيّت
در باب « وجود و ماهيت » مهمترين بحث اين است كه آيا وجود اصيل است يا ماهيت ؟ مقصود اين است كه ما در اشياء همواره دو معنى تشخيص مىدهيم و هر دو معنى را دربارهء آنها صادق مىدانيم . آن دو چيز يكى هستى است و ديگرى چيستى .
مثلًا مىدانيم كه انسان هست ، درخت هست ، عدد هست ، مقدار هست . . . ، اما عدد يك چيستى و يك ماهيت « 1 » دارد و انسان ماهيت و چيستى ديگرى . اگر بگوييم : « عدد چيست ؟ » يك پاسخ دارد و اگر بگوييم : « انسان چيست ؟ » پاسخ ديگرى دارد .
خيلى چيزها هستى روشنى دارند ، يعنى مىدانيم كه هستند ، اما نمىدانيم كه چيستند . مثلًا مىدانيم كه حيات هست ، برق هست اما نمىدانيم كه حيات چيست ، برق چيست .
بسيار چيزها را مىدانيم كه چيستند . مثلًا « دايره » تعريف روشنى پيش ما دارد و مىدانيم دايره چيست ، اما نمىدانيم در طبيعت عينى دايرهء واقعى وجود دارد يا ندارد .
هامش
( 1 ) . « ماهيّت » يك كلمهء عربى است ، مخفّف « ما هويّت » است . كلمهء « ماهو » كه به معنى « چيست او » است با ياء مصدريّه و تاء مصدريّه « ما هويّت » شده و با تخفيف ، « ماهيّت » شده است . پس « ماهيّت » يعنى « چيست اويى » يا « چيستى » .