معنوى مادون پيغمبر كه از طريقى معنوى اسلام را مىدانند و مىشناسند و مانند پيغمبر ، معصوم از خطا و لغزش و گناهاند . امام ، مرجع قاطعى است كه اگر جملهاى از او بشنويد ، نه احتمال خطا در آن مىدهيد و نه احتمال انحراف عمدى ، كه اسمش مىشود « عصمت » . آن وقت شيعه مىگويد اينكه پيغمبر ( ص ) فرمود : « انّى تارك فيكم الثّقلين كتاب اللّه و عترتى » ( 1 ) ( من بعد از خود دو شىء و زين باقى مىگذارم : قرآن و عترت خودم ) نصّ در چنين مطلبى است .
اما آيا پيغمبر چنين چيزى گفته يا نگفته ؟ قابل انكار نيست . اين حديث ، حديثى نيست كه فقط شيعه روايت كرده باشد بلكه حديثى است كه حتّى اهل تسنن از شيعه بيشتر روايت كردهاند . در ايامى كه ما در قم بوديم ، اوايلى بود كه « رسالة الاسلام » - كه رسالهاى است كه دار التقريب منتشر مىكند - منتشر مىشد . در آنجا يكى از علماى اهل تسنن در مقالهاى اين حديث را به اين شكل نقل كرده بود كه پيغمبر فرمود : « انّى تارك فيكم الثّقلين كتاب اللّه و سنّتى » مرحوم آية اللّه بروجردى كه مردى بود واقعا و به تمام معنا عالم و روحانى و در اين گونه مسائل بسيار عاقلانه فكر مىكرد ، طلبهء فاضلى به نام آقا شيخ قوام وشنوهاى را - كه خيلى اهل كتاب و تتّبع بود و نسبتا مرد خوبى هم هست - راهنمايى كردند كه اين حديث را از كتب اهل تسنن استخراج كنند كه شايد در بيش از دويست كتاب از كتب معتبر و مورد اعتماد اهل تسنن نوشتهاند كه پيغمبر فرمود : « انّى تارك فيكم الثّقلين كتاب اللّه و عترتى » . و اين حديث در مقامات متعدد بوده ، چون پيغمبر ( ص ) اين مطلب را در جاهاى مختلف به همين شكل فرموده است . البته منظور اين نيست كه پيغمبر ( ص ) حتى يك بار هم نگفته است كه من دو چيز در ميان شما مىگذارم : كتاب و سنت ، چون منافاتى نيست بين « كتاب و سنت » و « كتاب و عترت » زيرا عترت براى بيان سنت است . صحبت اين نيست كه ما به سنت رجوع كنيم يا به عترت ؟ مثل اينكه سنت موجودى از پيغمبر داريم و يك عترت در كنار آن ، يا بايد به سنت مراجعه كنيم يا به عترت ! بلكه سخن اين است كه عترت است كه مبيّن واقعى سنت است و تمام سنت نزد آنهاست . « كتاب اللّه و عترتى » يعنى شما بايد سنت مرا از عترت من تلقى كنيد . علاوه بر اين ، خود همين كه مىگوييم پيغمبر فرمود : « انّى تارك فيكم الثّقلين كتاب اللّه و عترتى » سنت است چون حديث پيغمبر است . منافاتى
هامش
( 1 ) . صحيح مسلم ، جزء هفتم ، ص 122 .