آنهايى هستند كه گوى سعادت را به حد اعلى ربودهاند ، اصحاب يمين متوسطين اهل سعادت و اصحاب الشّمال اهل شقاوت هستند . به هر حال قرآن اين طور تقسيمبندى مىكند .
اما مقرّبين در روح و ريحان و در يك راحت و آسايشى هستند . ريحان كلمهاى است كه در دنيا علامت يك دسته گلى است كه بوى خوش بدهد اما از نظر اخروى حقيقت آن چيست ؟ بر ما مجهول است و تفسير هم نمىشود كرد : روحى ، ريحانى ، جنت پر از نعمتى . اما اصحاب يمين ، تفسيرش را نمىگويد : درود از براى تو از ناحيهء اصحاب يمين ، يعنى خاطرت جمع باشد ، وضع آنها هم خيلى خوب است ، مثل اينكه وقتى از شما مىپرسند آقا پسرتان چطور است ؟ مىخواهيد بگوييد خوش است ، مىگوييد به شما سلام مىرساند ، دست شما را مىبوسد ، يعنى خوش است .
« فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ ، وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ »
. اينها را قدرى توضيح مىدهد :
« فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ »
. آن پذيرايى موقت و مختصر مهمان را مىگويند « نُزُل » . مهمان كه وارد مىشود ، از او دو پذيرايى مىكنند : ابتدا يك تنقّلى ، چيزى و در عصر ما مثلا چاى ، شيرينى ، ميوهاى جلويش مىگذارند ولى غذايش كه تغذّى اساسى اوست ناهار و شامش هست . قرآن مىگويد : و اما اينها ابتدا يك نزلى ، يك پذيرايى مختصر و كوچكى از حميم ( آب جوشان و داغ ) مىشوند ، بعد هم
« وَ تَصْلِيَةُ جَحِيمٍ »
رساندن آنها به آتشها .
« إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ ، فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ »
( 1 ) .
اينجا هم ما مىبينيم در حالى كه صحبت از جان كندن و جان رفتن است ، بلافاصله مىگويد :
« فَأَمَّا »
. « فَ » در لغت عرب براى تركيب به اتصال است ، يعنى « بلافاصله » : بلافاصله اگر از مقرّبين است چنين ، اگر از اصحاب يمين است چنان ، اگر از اصحاب شمال است چنان . پس ما از اين آيه هم باز كاملا استنباط مىكنيم كه قبل از قيامت و بعد از مرگ حياتى وجود دارد .
آيهء ديگر :
« يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ، ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً ، فَادْخُلِي فِي عِبادِي ، وَ ادْخُلِي جَنَّتِي »
( 2 ) . حالت روح آرام و نفس آرام يافته را [ بيان مىكند ] . به تعبير قرآن انسان آرامش واقعى را كه ديگر هر گونه اضطراب و تزلزل از او گرفته شود ، تنها وقتى پيدا
هامش
( 1 ) . واقعه / 95 و 96 .
( 2 ) . فجر / 27 - 30 .