دست روى دست بگذارد و منتظر باشد « دستى از غيب برون آيد و كارى بكند » . خير چنين انتظاراتى بر خلاف ناموس آفرينش است . دو آيه از قرآن ذكر مىكنم ، يكى در مورد مددهايى كه به صورت فراهم شدن شرايط موفّقيت است و ديگر در مورد مددهايى كه به صورت الهامات و هدايتهاى معنوى است ؛ ببينيد قرآن چه شرايطى ذكر مىكند و چگونه است كه به صورت گزاف و رايگان رخ نمىنمايد .
در مورد اول مىگويد :
إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ
( 1 ) .
اگر خدا را يارى كنيد خداوند شما را يارى مىكند و ثابت قدمتان مىدارد .
ببينيد يارى الهى را كه مدد غيبى است مشروط مىكند به يارى قبلى خدا يعنى به اينكه خدمت و عمل و مجاهدتى در راه خير عموم صورت بگيرد و مخصوصاً در راه خدا باشد يعنى للّه و فى اللّه باشد ؛ يعنى هم عمل و مجاهدت و كوشش شرط است و هم اخلاص و حسن نيّت .
در مورد دوم مىگويد :
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ
( 2 ) .
آنان كه در راه ما كوشش و جدّيت به خرج مىدهند ما راههاى خود را به آنها ارائه مىدهيم . خداوند با نيكوكاران است .
در اين آيه نيز هم كوشش را و هم اينكه « در راه ما » باشد ذكر مىكند ، هم صرف نيروى بدنى و هم صرف نيروى روحى را شرط قرار مىدهد و در اين صورت است كه هدايت و روشنى باطنى به انسان داده مىشود . مىبينيد كه سخن از مددهاى گزاف و رايگان نيست .
على ( عليه السّلام ) جملهء بسيار جالبى دارد در زمينهء نصرتهاى الهى و اينكه در چه شرايطى مددها و تأييدات غيبى مىرسد . اين جمله در نهج البلاغه است ،
هامش
( 1 ) . محمّد ( ص ) / 7 .
( 2 ) . عنكبوت / 69 .