قرآن ، خداوند را هم با صفت « رحمان » و هم با صفت « رحيم » ياد مىكند .
« بسم اللّه » كه خود آيهاى از قرآن است هم مشتمل بر رحمان است ، هم مشتمل بر رحيم . رحمان و رحيم دو مشتق از « رحمت » مىباشند با اين تفاوت كه « رحمت رحمانى » عبارت است از رحمت عمومى كه شامل همهء موجودات است - وجود هر موجودى براى آن موجود رحمت است ، وسائلى كه براى ابقاء و ادامهء وجود او آفريده شده است رحمت است - امّا « رحمت رحيميّه » عبارت است از الطاف و دستگيريهاى خاصّى كه يك موجود مكلّف در اثر حسن انجام وظيفه مستحقّ آن مىگردد ؛ لطف خاصّى است كه طبق قانون خاص ، نه قانون عامّ طبيعت ، شامل حال مىگردد .
پيامبران آمدهاند كه ما را به اين گونه مددهاى غيبى مؤمن نمايند . اگر چنين ايمانى در ما پيدا شود ما عملًا با خداوند وارد معامله و بده و بستان مىشويم ، احساس مىكنيم كه نيكى كرديم و خداوند به ما پاداش نيك داد ، ما را حفظ و نگهدارى كرد ؛ بر عكس ، بدى كرديم و كيفر ديديم . به هر حال بشر در زندگى خاصّ خود ، اعمّ از زندگى فردى يا اجتماعى ، احياناً مشمول لطفها و رحمتهاى خاصّى مىشود كه او را دستگيرى مىكند و از سقوط نجات مىدهد . خداوند دربارهء رسول اكرم مىفرمايد :
أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوى ، وَ وَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى ، وَ وَجَدَكَ عائِلًا فَأَغْنى
( 1 ) .
ما در نمازهاى پنجگانه مىگوييم :
إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
( 2 ) ( خدايا ! تنها تو را مىپرستيم و تنها از تو كمك مىخواهيم ) . اين خود نوعى استمداد از غيب است .
انواع امدادها
كمكهاى غيبى گاهى به صورت فراهم شدن شرايط موفّقيت است و گاهى به صورت الهامات و هدايتها و روشنيها و روشنبينىها . ولى بايد دانست كه اين گونه الطاف غيبى ، گزاف و رايگان نيست ؛ چنين نيست كه انسان در خانهاش بنشيند ،
هامش
( 1 ) . ضحى / 6 - 8 .
( 2 ) . حمد / 5 .